Prólogo e introduccion aos motivos desta obra

 

O ouxeto desta oubra e facer un achegamento mental a imaxe que poderia haber tido Vigo nas épocas das cais somentes conservamos descricións literárias ou magoas apontes e bosquexos pictograficos. Trátase dun esforzo persoal por achegarme e recriar, de xeito hipotético, partindo dos dados disponíbeis, as imaxes perdidas, as multiples caras dó noso benquerida cidade de Vigo.

Sobre Vigo, dás súas épocas pretéritas, non existe grande documentación visual ou descritiva, e as que existen son subceptibéis de seren discutidos por uns e por outros, dando-se ou caso freconte de que onde uns ven unha torre medieval outros ven un edifício dó XIX. Polo tanto as versión visuáis que ou autor profere non ter por que seren sempre de rigorosa exactitude ou coma menos, son discutibeis.

O lego e o afeizoado a história dá cidade non vai atoupar erros ou anacronismos graves, inda que eixistan algunhas licencias e recursos aceptábeis dado que non entorpecen seriamente a razón dá oubra. Lembren que este traballo non trátase de una tesis ou doctorado, non e unha investigacion cientifica. E un traballo personal, co asesoramente de libros ou artigos, mapas e fotos que poido atoupar, sen apenas supervision profisional algunha -inda que reciba parabens deses medios as veces -penso polo feito de animar o estudo da cidade-. Unha mera diversion e bricolage mental para min mesmo, e que teño a ben compartir.

O que pretendo non polo tanto unha reconstrución forense ou arqueoloxica, traballo que escápase as miñas actuais posibilidades e coñecementos, nin é unha tesis doutoral exposta para a crtica de historiadores senón que vai destinada a xentiña coma min; meros aficionados, curiosos, amantes da historia e da nosa cidade, deseosos de ver imaxes que nos suxiran coma era Vigo no século X, cos romanos, ou na prehistoria.

 

Conformareime con dar un toque de atenzón, unha abanada mental o cliché que temos sobre a nosa cidade. Os especialistas no urbanismo, na vexetacion, na cartografia, se queren, tamen poderan desfrutar gardando o coitelo da sua critica, afiado con séu maior coñecemento, e se o desexan, poden pór-se en contacto comigo (uxio.noceda @ gmail.com) para rectificar dados ou mesmo para colaborar en algun proxecto deste tipo...

 

 

A razón última desta oubra é trata de axudar a súa imaxinación, e a vosa, a atouparse cun escenário dó que somentes hai rumores, esbozos, restos case invisíbeis. Trátase de estimula a imaxinación e de romper os esquemas mentáis e clichéts dó leitor para que poida comprender e aproximarse ou mais posíbel ou que pudo ser esta cidade nun pasado ágrafo.

E non tratase de unha oubra pechada. Espero que este sexa, aparte de un máis nos diversos intentos de representar a nosa cidade a traveso dá história, un estimulo para novas oubras futuras.

 

A representación grafica dá nosa cidade escomenzada naqueis gravados de séculos pasados, cadros e ilustraciós de revista dó XIX, as fotos en branco e negro dó XIX e XX, os debuxos de Bofill, Núñez e outros autores. Este traballo inspirase e herda eses antecedentes. Somentes trata de manter ou esforzo recriador e non para eiqui. Espero que pronto xurdan novas e mellores imaxes, novos programas 3D e animación por ordenador que amosen como foi a nosa cidade, a nosa xeografía. A miña intima ilusion, non eido dó grafismo dá nosa cidade, mora en facer unha recriazón multimedia en 3D para navegar por todalas épocas dá cidade. Todos vos Vigos non ordenador, na pantalla.

 

 

O comezo dá idea

Un dia, camiñando por Urzáiz en riba, xa un pouco fadigado de subir as nosas eternas e conspícuas ladeiras viguesas, mirando con indiferencia os montons de terra laranxa que os obreiros amorean na veirarúa nesas eternas oubras para facer buratos e instalar algún cableado ou tuberia esquencida na anterior vez que abriran a rúa para arranxar os sumidoiros ou algun outro cableado electrico, tiven un deses momentos de consciéncia e lucidez non cal a mente póñete claramente a vista algo que, pola rotina ou por estar tan diáriamente a téu alcance, nunca fixeime en elo. De repente penso:

- "Esa terra laranxa, esa lama e xusto a que esta debaixo das nosas casas e ruas... eso e xusto o que fai os montes e chairas... logo... -e e enton cando amosase nese intre algo increíbelmente óbvio e tremendo, un sentimento de descubrimento e certidume como ou que debéu sentir Newton cando viú cair aquela mazán famosa e deuse conta que existia unha forza que facía que aquela masa somentes poidieira ir nese sentido -cara abaixo-, e non a perder-se polo espazo adiante:

- “Mais, se estón a subir a ladeira dun monte!”.

 

Esa certidumbre, este bosque oculto tras os arbores, abriuse ante mín e amosoume unha nova paisaxe ante os méus ollos. De repente vin a luz: xa non estaba en Urzáiz senon subindo a empinada ladeira dun monte.

E penséi para min, mentras virtualmente iba quitandolle capas de pedra, asfalto e cemento a cidade que diluiase o meu redor:

- “¿O que hai baixo Vigo, dous séus edifícios, cementos, asfaltos e cabeis de fibra optica, senón a ladeira dun monte?”. ¿Non é terra de monte a que vexo amoreada na veirarúa, cando os obreiros abren unha zanxa en éla?. ¿Onde ficaban logo os prados, as hortas, as casas de pedra e os labregos dó pasado?. ¿Cóma fora aquela aldeiña de pescadores e de que xeito viviran eles non espazo que oxe en dia ocupamos nos?”. 

As preguntas víñanme a mente de seguido:

- “¿Como éra ésta baía cando os primeiros homes decidieronse habita-la?. ¿Como seria ésta ladeira de non ter existido nunca Vigo?. ¿E cómo foise producindo este troco dó rural a urbano, de natureza verde a camiños adoquinados primeiro e a asfaltados logo?”.

 

De pronto Vigo ten outra característica, outra cor. Alí estás, non na mitade de Urzáiz, como semellan testiguar ou ruído dous carros, senón nunha ladeira, entre árbores e campos, ollando cara unha pequena e encantadora cidade murallada de casas de pedra e fachadas encaladas que recebe vos primeiros raios dó sol... pola Porta dó Sol, precisamente.

Non hai edifícios ou téu redor, ou único son e o dos gorrións, os chochins, os paporroxos e os merlos, cicais tamén dás gaivotas, as ratas dó mar. O mar está alá en baixo, tra-o pinar e as dunas dó Areal, onde a penas se hai unha líña de casas ao borde dá ria, co seu caracteristico e intenso cheiro a brea. O teu redor; campos e hortas, muros de pedra e árbores lindando camiños de terra que soben un ata o viciño pobo de Cabral e outros que van pola costa ata Teis, Chapela e Redondela. Podes lembrar, polos arrecendos, algunhas poboacions dó outro lado dá ria ou de calqueira outro pobo dá riveira galega que inda conserve certo ambiente preindustrial, tan fascinantes unhas veces, tan desoladoras outras.

Cheiro intenso a pescado -misturandose as arumes fresco e podre aun mesmo tempo-, a brea, madeira e salitre no porto, e cheiro a herba e a frutais, e por que non, as bostas dás vacas e as algas en putrefacción dos campos esparramados polas ladeiras.

 

Cando vou a Valença, coma outras poboacions portuguesas que inda conservaron ou urbanismo de fai alguns seculos e que Vigo perdeira, é que son pobos urbanísticamente moi semellantes ou que fói Vigo tempo atrás, imaxino-me que ese ambiente e eses olores eran os que tiña Vigo en épocas preteriñas. Vendo pois estas vilas e fácil imaxina o que fói Vigo dous oou tres seculos atrás: unha cidade de casas de pedra, tella bermella e paredes encaladas, de rúas de terra, adoquinadas ou enlousadas. O Miño convirtese en oceano a pouco que me esquezo que eston a máis de 30 kilómetros dó mar.

Cando camiñase por Samil e, se un baixa a ollada ou chan ou óbvia vos elementos contemporáneos fronte os ollos, é posíbel sentir a aréa que fixo bisbillotar as xentes castrexas que habitaban a zoa dó O Areal de finais dó século III Antes dá Nosa Era. Cando camiña por unha ladeira dó interior elevado preto de Caldas ou Lalin pode cheirar o arrecendo que existia na zoa na que actualmente esta situado ou Corte Inglés. Dende logo hai que alonxarse dos bosques de eucaliptos e pinares e buscar carballeiras, salgueiras, nogáis e castiñeiras!... En definitiva, agora, cada vez que eston non entorno de unha cidade vella, conservada a sua arquitectura medieval ou de finais dó milénio penso: “asi podería ter sido Vigo en algunha dás súas rúas e prazas, este é-o ambinte que existíría entón”. Se facemos ou esforzo de eliminar mentalmente a cidade e todo-o artificial que construimos sobre este espazo reencontramonos cunha paisaxe natural, cun Vigo oculto, sepultado baixo a urbe. E-o Vigo non séu espazo xeográfico, ou monte Feroso e a praia sobre a que aquelos homes dó pasado decidiron construiren as súas defensas e as súas casas. A súa vida.

 

Un aviso: non traten de facer esto nas suas casa a menos que esten presentes dous adultos: un historiador ou arqueologo local e un diseñador grafico.

Usando o tradutor castelán a galego "A Taiga"

Agradecementos

 

Orixe xeográfica (en galego)

Origen Geográfico (en castellano)

 

Prehistoria (en galego)   Prehistoria (en castellano)

Romanización (en galego)

Idade Media (en galego) 

Idade Moderna (en galego)