Cantigas de escarnho e maldizer

Cantigas de escarnho e maldizer

 

 Volta á casa

 

 

Anónimos Joán Servando
Afonso Eanes do Cotón Joán Soáirez Somesso

Afonso Fernández Cubel

Joán Soárez Coelho
Afonso (Álvaro?) Gómez de Sarria Joán Soárez de Pavia
Afonso López de Baián Joán Vásquiz de Talaveira
Afonso Méndez de Besteiros Joán Velho de Pedrogáez
Afonso Sánchez Julião Bolseiro
Afonso Soárez Sarraça Lopo Lías
Afonso X Lourenço
Airas Moniz de Asme Martín Anes Marinho
Airas Núnez Martín Moxa
Airas Pérez Vuitorón Martín Soárez
Airas Veaz Men Rodríguez de Briteiros
Caldeirón Núnez (Joán Núnez Camanez?)
Diego Pezelho Nuno Eanes Cérzeo
Don Dinís Nuno Fernánez (Torneol?)
Estevan da Guarda Pai Gómez Charinho
Estevan Faián Pai Soárez de Taveirós
Estevan Fernández Barreto Pedro Amigo de Sevilha
Fernán García Esgaravunha Pedro de Portugal, Conde de Barcelos
Fernán Páez de Tamalancos Pero da Ponte
Fernán Rodríguez de Calheiros Pero de Ambroa
Fernán Rodríguez Redondo Pero de Armea
Fernán Soárez de Quinhones Pero García Burgalés
Fernán Velho Pero Gómez Barroso
Fernando Esquío Pero Gotérrez
García Martinz Pero Larouco
Gil Pérez Conde Pero Mafaldo
Gonçalo Eanes do Vinhal Pero Martinz
Gonçalo García Pero Méndiz de Fonseca
Joán Airas Pero Velho de Taveirós
Joán Baveca Pero Viviáez
Joán de Gaia Picandón
Joán de León Rodrigo Eanes Redondo
Joán Fernández de Ardeleiro Roi Gómez de Briteiros
Joán García de Guilhade Roi Páez de Ribela
Joán Lobeira Roi Queimado
Joán Pérez de Avoin Vasco Pérez Pardal
Joán Romeu Vasco Gil
   

 

Arnaldo (Arnaut Catalán?) e Afonso X
Joán García de Guilhade e Lourenço
Joán Soárez Coelho e Picandón
Joán Vásquiz de Talaveira e Joán Airas
Julião Bolseiro e Joán Soárez Coelho
Pero da Ponte e García Martinz
Pero García Burgalés e Afonso X?
Pero Velho de Taveirós e Pai Soárez de Taveirós
Vasco Gil e Pero Martinz

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

AFONSO EANES DO COTÓN [B 1579 / V 1111]

Abadessa, oí dizer
que erades mui sabedor
de todo ben; e, por amor
de Deus, querede-vos doer
de min, que hogano casei,
que ben vos juro que non sei
máis que un asno de foder.

Ca me fazen én sabedor
de vós que havedes bon sén
de foder e de todo ben;
ensinade-me máis, senhor,
como foda, ca o non sei,
nen padre nen madre non hei
que m'ensin', e fiqu'i pastor.

E se eu ensinado vou
de vós, senhor, deste mester
de foder e foder souber
per vós, que me Deus aparou,
cada que per foder, direi
Pater Noster e enmentarei
a alma de quen m'ensinou.

E per i podedes gaar,
mia senhor, o reino de Deus:
per ensinar os pobres seus
máis ca por outro jajũar,
e per ensinar a molher
coitada, que a vós veer,
senhor, que non souber ambrar.



AFONSO EANES DO COTÓN [B 1580 / V 1112]

Foi Don Fagundo un día convidar
dous cavaleiros pera seu jantar,
e foi con eles sa vaca encetar;
e a vaca morreu-xe logu'entón,
e Don Fagundo quer-s'ora matar,
     porque matou sa vaca o cajón.

Quand'el a vac'ante si mort'achou,
logu'i estando mil vezes jurou
que non morreu por quant'end'el talhou,
ergas se foi no coitelo poçón;
e Don Fagundo todo se messou,
     porque matou sa vaca o cajón.

Quisera-x'el da vaca despender
tanto per que non leixass'a pacer;
ca, se el cuidasse sa vaca perder,
ante x'a der'a quen-quer, assí non;
e Don Fagundo quer ora morrer,
     porque matou sa vaca o cajón.



AFONSO EANES DO COTÓN [B 1581 / V 1113]

Veeron-m'agora dizer
dũa molher que quero ben,
que era prenhe, e ja creer
non lho quig'eu per nulha ren;
pero dix'eu: «Se ést'assí,
oimais non creades per mí,
se a non emprenhou alguén.

E digo-vos que m'é gran mal
daquesto que lhi conteceu,
ca sõo eu cord'e leal,
pero me dan prez de sandeu;
mais vedes de que hei pesar
daquel que a foi emprenhar:
de que cuidan que x'a fodeu.

Pero juro-vos que non sei
ben este foro de León,
ca pouc'ha que aquí cheguei;
mais direi-vos ũa razón:
en mia terra, per boa fe,
a toda molher que prenh'é
logo lhi dizen: "Con barón!"».


AFONSO EANES DO COTÓN [B 1583 / V 1115]

Mari'Mateu, ir-me quer'eu d'aquén,
porque non poss'un cono baratar;
alguén que mi o daría non no ten,
e algũa que o ten non mi o quer dar.
     Mari'Mateu, Mari'Mateu,
     tan desejosa ch'es de cono com'eu!

E foi Deus ja de conos avondar
aquí outros, que o non han mester,
e ar feze-os muito desejar
a min e ti, pero que ch'es molher.
     Mari'Mateu, Mari'Mateu,
     tan desejosa ch'és de cono com'eu!


AFONSO EANES DO COTÓN [B 1584 / V 1116]

Meestre Nicolás, a meu cuidar,
é mui bon físico; por non saber
el assí as gentes ben guarecer,
mais vejo-lhi capelo d'Ultramar
e trage livros ben de Mompisler;
e latín come qual clérigo quer
entende, mais non no sabe tornar;

E sabe seus livros sigo trager,
como meestr', e sabe-os catar,
e sabe os cadernos ben cantar;
quiçai non sabe per eles leer,
mais ben vos dirá quis-quanto custou,
todo per conta, ca ele x'os comprou.
Ora veede se ha gran saber!

E en bon ponto el tan muito leeu,
ca per i o preçan condes e reis;
e sabe contar quatro e cinqu'e seis
per estrolomía'n que aprendeu;
e mais vos quer'end'ora dizer eu:
máis van a el que a meestr'Andreu,
des antano que o outro morreu.

E outras artes sab'el mui melhor
que estas todas de que vos falei:
diz das aves en como vos direi:
que x'as fezo todas Nostro Senhor;
e dos estormentos diz tal razón:
que mui ben pod'en eles fazer son
todo home que én seja sabedor.


AFONSO EANES DO COTÓN [B 1586 / V 1118]

Paai Rengel e outros dous romeus
de gran ventura, non vistes maior,
guarecerán ora; loado a Deus,
que non morreron, por Nostro Senhor,
en ũa lide que foi en Josafás:
a lide foi com'hoj'e, come cras,
prenderan eles terra no Alcor.

E ben nos quis Deus de morte guardar,
Paai Rengel e outros dous, entón,
dũa lide que foi en Ultramar,
que non chegaran aquela sazón;
e vedes ora por quanto ficou:
que o día que s'a lide juntou,
prenderan eles port'a Mormoión.

De como non entraron a Blandiz,
per que poderan na lide seer,
ja os quis Deus de morte guarecer,
per com'agora Paai Rengel diz;
e guareceron de morte por én:
que, quando a lide foi en Belén,
aportaron eles en Tamariz.


AFONSO EANES DO COTÓN [B 1587 / V 1119]

Covilheira velha, se vos fezesse
grand'escarnho, dereito i faria,
ca me buscades vós mal cada día;
e direi-vos en que vo-l'entendí:
ca nunca velha fududancua vi
que me non buscasse mal, se podesse.

E non ést'ũa velha nen son dúas,
mais son vel cent'as que m'andan buscando
mal quanto poden e m'andan miscrando;
e por esto rogu'eu de coraçón
a Deus que nunca meta se mal non
antre min e velhas fududancúas.

E pero lança de morte me feira,
covilheira velha, se vós fazedes
nen un torto se me gran mal queredes;
ca Deus me tolha o corp'e quant'hei,
se eu velha fududancúa sei
hoje no mundo a que gran mal non queira.

E se me gran mal queredes, covilheira
velha, digu'eu que fazedes razón,
ca vos quer'eu gran mal de coraçón,
covilheira velha; e sabed'or'al:
des que fui nado, quig'eu sempre mal
a velha fududancua peideira.


AFONSO EANES DO COTÓN [B 1588 / V 1120]

Ben me cuidei eu, María García,
en outro día, quando vos fodí,
que me non partiss'eu de vós assí
como me partí ja, mão vazía,
vel por serviço muito que vos fiz;
que me non destes, como x'homen diz,
sequer un soldo que ceass'un día.

Mais desta seerei eu escarmentado
de nunca foder ja outra tal molher,
se m'ant'algo na mão non poser,
ca non hei por que foda endoado;
e vós, se assí queredes foder,
sabedes como: ide-o fazer
con quen teverdes vistid'e calçado.

Ca me non vistides nen me calçades
nen ar sej'eu eno vosso casal,
nen havedes sobre min poder tal
por que vos foda, se me non pagades;
ante mui ben e máis vos én direi:
nulho medo, grado a Deus e a el-Rei,
non hei de força que me vós façades.

E, mia dona, quen pregunta non erra;
e vós, por Deus, mandade preguntar
polos naturaes deste logar
se foderan nunca en paz nen en guerra,
ergo se foi por alg'ou por amor.
Id'adubar vossa prol, ai, senhor,
c'havedes, grad'a Deus, renda na terra.


AFONSO EANES DO COTÓN [B 1589 / V 1121]

Orraca López vi doente un día
e preguntei-a se guarecería.
E disse-m'ela, tod'en jograría:
«Sõo velha e cuid'a guarecer».
E dixe-lh'eu: «Cuidades gran folía,
     ca i máis vej'eu das velhas morrer».

E dixe-lh'eu: «Gran folía pensades,
se per velhece a guarecer cuidades;
pero non vos digu'eu que non vivades
quanto vos Deus quiser leixar viver;
mais en velhice non vos atrevades,
     ca i máis vej'eu das velhas morrer».


AFONSO FERNÁNDEZ CUBEL [B 1610 / V 1143]

De como mi ora con el-Rei aveo
quero-vo-l'eu, meus amigos, contar:
el do seu haver ren non me quer dar
nen er quer que eu viva no alheo;
e eu non hei herdade de meu padre,
e ũa pouca, que foi de mia madre,
filhou-mi-a e fez-mi ũa pobra no seo.

E noutra parte tolheu mias naturas,
en que eu soía a guarecer;
e agora hei coitad'a viver
e non son poucas, par Deus, mias rancuras,
come quen non come, ca o non ten;
se lho non dá, por sa mesura, alguén,
ai Dem', a ti dou eu estas mesuras!

Non s'enfadou e tolheu-mi o testado,
de que me servían por San Joán;
e non dan dele valía dun pan
nen mercé nen soldada, mal pecado;
e pois que assí esto ten por ben,
faça o seu cor non dand'a mí ren,
e chorará quen mal día foi nado.

E ora faça el-Rei quanto poder,
e eu serví-l'-hei quando for mester,
pero sõo mui pobr'e sen soldado.


AFONSO [Álvaro?] GÓMEZ DE SARRIA [B 886 / V 470]

Martín Moxa, a mia alma se perca
polo foder, se vós pecado havedes,
nen por bõos filhos que fazedes;
mais havedes pecado pola herva
que comestes, que vos faz viver
tan gran tempo, que podedes saber
mui ben quando naceu Adán e Eva.

Nen outrossí dos filhos barvados
non vos acho i por gran pecador,
senón dos tempos grandes traspassados,
que acordades, e sodes pastor.
Dized'ora, se vejades prazer:
de que tempo podiades seer,
quand'estragou alí o Almançor?

De profaçar a gente sandía
non havedes por que vos embargar
nen por que filhardes én vós pesar,
ca o non dizen senón con perfía.
Dizede-m'ora, se Deus vos perdón,
quando nacestes vós? Ant'a sazón
que encarnou Deus en Santa María?


AFONSO LÓPEZ DE BAIÁN [B 1470 / V 1080]

Sedía-xi Don Belpelho en ũa sa maisón,
que chaman Longos, ond'eles todos son.
Per porta lh'entra Martín de Farazón,
escud'a colo en que sev'un capón,
que foi poleir'en outra sazón,
caval'agudo, que semelha forón;
en cima del un velho selegón,
sen estrebeiras e con roto bardón;
nen porta loriga nen porta lorigón
nen geolheiras, quaes de ferro son,
mais trax perponto roto sen algodón
e coberturas dun velho zarelhón;
lança de pinh'e de bragal o pendón,
chapel de ferro, que xi lhi mui mal pon,
e sobarcad'un velh'espadarrón,
cuitel cachado, cinta sen farcilhón,
dúas esporas destras, ca seestras non son,
maça de fuste, que lhi pende do arçón.
A Don Belpelho moveu esta razón:
«Ai, meu senhor, assí Deus vos perdón,
u é Joán Aranha, o vosso companhón
e voss'alferez, que vos ten o pendón?
Se é aquí, saia desta maisón,
ca ja os outros todos en Basto son».
               Eoi!

Estas horas chega Joán de Froián,
cavalo velho, caçurr'e alazán,
sinaes porta eno arçón d'aván:
«campo verde, u inquire o can»
e no escudo ataes lh'acharán;
ceram'e cint'e calças de roán.
Sa catadura semelh'a dun jaián.
Ante Don Belpelho se vai aparelhán,
e diz: «Senhor, non valredes un pan,
se os que son en Basto se xi vos assí van;
mais id'a eles, ca xe vos non irán,
achá-los-edes, e escarmentarán.
Vingad'a casa en que vos mesa dan,
que digan todos quantos pós nós verrán
que tal conselho deu Joán de Froián».
               Eoi!

Esto per dito, chegou Pero Ferreira,
cavalo branco, vermelho na peteira,
escud'a colo, que foi dũa masseira,
e a lança torta dun ramo de cerdeira;
capelo de ferro, o anasal na trincheira
e furado en cima da moleira.
Traj'ũa osa e ũa geolheira;
estrebeirando vai de mui gran maneira;
e achou Belpelho estando en ũa eira
e diz: «Aquí estades, ai, velho de matreira.
Venha Pachacho e Don Roí Cabreira,
pera daren a min a deanteira,
ca ja vos tarda essa gente da Beira,
o moordom'e o sobrinho de Cheira
e Meen Sapo e Don Martín de Meira
e Lopo Gato, esse filho da freira,
que non ha antre nós melhor lança ponteira».
               Eoi!

 

AFONSO LÓPEZ DE BAIÁN [B 1471 / V 1081]

En Arouca ũa casa faría;
atant'hei gran sabor de a fazer,
que jamais custa non recearía
nen ar daría ren por meu haver,
ca hei pedreiros e pedra e cal;
e desta casa non mi mingua al
senón madeira nova, que quería.

E quen mi a desse, sempr'o serviría,
ca mi faría i mui gran prazer
de mi fazer madeira nova haver,
en que lavrass'ũa peça do día,
e pois ir logo a casa madeirar
e telhá-la; e, pois que a telhar,
dormir en ela de noit'e de día.

E, meus amigos, par Santa María,
se madeira nova podess'haver,
logu'esta casa iría fazer
e cobrí-la; e descobrí-la-ía
e revolvé-la, se fosse mester;
e se mi a mí a abadessa der
madeira nova, esto lhi faría.


AFONSO MÉNDEZ DE BESTEIROS [B 1558]

Don Foão, que eu sei que ha preço de livão,
vedes que fez ena guerra (daquesto soo certão):
sol que viu os genetes, come boi que fer tavão,
     sacudiu-se e revolveu-se, al-
     -çou rab'e foi sa vía a Portugal.

Don Foão, que eu sei que ha preço de ligeiro,
vedes que fez ena guerra (daquesto son verdadeiro):
sol que viu os genetes, come bezerro tenreiro,
     sacudiu-se e revolveu-se, al-
     -çou rab'e foi sa vía a Portugal.

Don Foão, que eu sei que ha prez de liveldade,
vedes que fez ena guerra (sabede-o por verdade):
sol que viu os genetes, come can que sal de grade,
     sacudiu-se e revolveu-se, al-
     -çou rab'e foi sa vía a Portugal.


AFONSO SÁNCHEZ [B 415 / V 26]

Conhocedes a donzela
por que trobei, que havía
nome Dona Biringela?
Vedes camanha perfía
e cousa tan desguisada:
des que ora foi casada,
chaman-lhe Dona María.

D'al and'ora máis nojado,
se Deus me de mal defenda:
estand'ora segurado
un, que maa morte prenda
e o Demo cedo tome,
quis-la chamar per seu nome
e chamou-lhe Dona Ousenda.

Pero se ten por fremosa
máis que s'ela, por Deus, pode,
pola Virgen gloriosa,
un home que fede a bode
e cedo seja na forca,
estand'a cerrar-lhe a boca,
chamou-lhe Dona Gondrode.

E par Deus, o poderoso,
que fez esta senhor minha,
d'al and'ora máis nojoso:
do demo dũa meninha,
que aquel homen de Çamora,
u lhe quis chamar senhora,
chamou-lhe Dona Gontinha.


AFONSO SOÁREZ SARRAÇA [B 1622 / V 1155-1156)

Porén Tareija Lópiz non quer Pero Marinho:
pero x'el é mancebo, quer-x'ela máis meninho.

Non casará con ele nen polos seus dinheiros;
e esto saben donas e saben cavaleiros,
ca dos escarmentados se fazen máis ardeiros.
Porén Tareija Lópiz non quer Pero Marinho:
pero x'el é mancebo, quer-x'ela máis meninho.

Non casará con ele, pola cobrir d'alfolas,
nen polos seus dinheiros velhos, que ten nas olas;
o que perdeu nos alhos quer cobrar nas cebolas.
Porén Tareija Lópiz non quer Pero Marinho:
pero x'el é mancebo, quer-x'ela máis meninho.

Non casará con ele por ouro nen por prata,
nen por panos de seda, quant'é por escarlata,
ca dona de capelo de todo mal se cata.
Porén Tareija Lópiz non quer Pero Marinho:
pero x'el é mancebo, quer-x'ela máis meninho.


AIRAS NÚNEZ [B 871 / V 455]

Porque no mundo mengou a verdade,
punhei un día de a ir buscar;
e, u por ela fui a preguntar,
disseron todos: «Alhur la buscade,
ca de tal guisa se foi a perder,
que non podemos én novas haver
nen ja non anda na irmaidade».

Nos moesteiros dos frades regrados
a demandei, e disseron-m'assí:
«Non busquedes vós a verdad'aquí,
ca muitos anos havemos passados
que non morou nosco, per bõa fe,
..................................................
e d'al havemos maiores coidados».

E en Cístel, u verdade soía
sempre morar, disseron-me que non
morava i, havía gran sazón,
nen frade d'i ja a non conhocía,
nen o abade outrossí no estar
sol non quería que foss'i pousar;
e anda ja fora da abadía.

En Santiago, seend'albergado
en mia pousada, chegaron romeus.
Preguntei-os e disseron: «Par Deus,
muito levade-lo caminh'errado,
ca, se verdade quiserdes achar,
outro caminho convén a buscar,
ca non saben aquí dela mandado».


AIRAS NÚNEZ [B 883 / V 466]

Desfiar enviaron ora de Tudela
filhos de Don Fernando a el-rei de Castela.
E disse el-rei logo: «Ide alá, Don Vela,
desfiade e mostrade por min esta razón:
     se quiseren, por cambio do reino de León,
     filhen por én Navarra ou o reino d'Arangón.

Aínda lhes fazede outra preitesía:
dar-lhes-hei por cambio quanto hei en Lombardía,
e aquesto lhes faço por partir perfía;
e faço gran dereito, ca meus sobrinhos son:
     se quiseren, por cambio do reino de León,
     filhen por én Navarra ou o reino d'Arangón.

E veed'ora, amigos, se prend'eu engano!
E fazede de guisa que seja sen meu dano;
se quiseren trégoa, dade-lha por un ano;
outorgo-a por min, e por eles Don Gastón:
     se quiseren, por cambio do reino de León,
     filhen por én Navarra ou o reino d'Arangón.

 

 

 

AIRAS NÚNEZ [B 868, 869 e 870 / V 454]
 
 Oí hoj'eu ũa pastor cantar,
 du calvalgava per ũa ribeira,
 e a pastor estava senlheira,
 e ascondí-me po-la ascuitar
 e dizía mui ben este cantar:
 
 «So-lo ramo verd'e frolido
 vodas fazen a meu amigo.
 Choran olhos d'amor!».
 
 E a pastor parecía mui ben,
 e chorava e estava cantando;
 e eu mui passo fui-mi achegando
 po-la oír, e sol non falei ren;
 e dizía este cantar mui ben:
 
 «Ai estornhinho do avelanedo,
 cantades vós, e moir'eu e pen'
 e d'amores hei mal!».
 
 E eu oí-a sospirar entón
 e queixava-se estando con amores
 e fazía guirlanda de flores;
 des i chorava mui de coraçón
 e dizía este cantar entón:
 
 «Que coita hei tan grande de sofrer,
 amar amigu'e non ousar veer!
 E pousarei so-lo avelanal!».
 
 Pois que a guirlanda fez a pastor,
 foi-se cantando, indo-s'én manselinho;
 e tornei-m'eu logo a meu caminho,
 ca de a nojar non houve sabor;
 e dizía este cantar ben a pastor:
 
 «Pela ribeira do río
 cantando ía la virgo
 d'amor.
 
 Quen amores ha,
 como dormirá,
 ai bela frol?».



AIRAS PÉREZ VUITORÓN [B 1472 / V 1083]

Don Estévão achei noutro día
mui sanhudo depos un seu hom'ir,
e sol non lhi pod'un passo fogir:
aquel seu home depos que el ía,
e filhó-o i pelo cabeçón
e feriu-o mui mal dun gran bastón
que na outra mão destra tragía.

E Don Estévão assí dizía
a nós, que lho non leixamos ferir
máis: «Quero-vos eu ora descobrir
com'este vilão migo vivía:
máis era eu seu ca era el meu,
e muit'andava máis en pós el eu
ca el pós mí, pero xi m'el quería».

E o vilão entón respondía
como agora podedes oír:
«Mui gran mal fazedes en consentir
a est'hom'o torto que mi fazía;
ca, de-lo día en que o eu usei,
sempr'a gran coita deante lh'andei,
e el sempre deante me metía.

E veed'ora, por Santa María,
se hei poder de co'el máis guarir,
ca me non poss'un día del partir
de mi dar golpe, de que morrería,
dun gran pao que achou non sei u;
e, pois s'assanha, non cata per u
feira con ele, sol que lh'home desvía.


AIRAS PÉREZ VUITORÓN [B 1475 / V 1086]

Don Bernaldo, por que non entendedes
camanh'escarnho vos fazen aquí?,
ca nunca máis escarnid'home vi
ca vós andades aquí, u vivedes;
ca escarnh'é pera mui bon segrel
a que x'assí van foder a molher,
com'a vós foden esta que tragedes.

E, Don Bernaldo, se o non sabedes,
quero-vos eu dizer quant'end'oí:
molher tragedes, com'eu aprendí,
que vos foden, e de que ficaredes
con mal escarnho, se vos emprenhar
dalgún rapaz e vos depois leixar
filho doutro, que por vosso criedes.

Mais semelha-xe-nos que vós queredes
que xi vos fodan a molher assí,
ca, senón, fugiriades d'alí
d'u vo-la foden, Don Bernal; e vedes:
non é maravilha de xi vos foder
a molher, mais foden-vos do haver,
ca xi vos foden mal de quant'havedes.


AIRAS PÉREZ VUITORÓN [B 1476 / V 1087]

Pois que Don Gómez cura querría
con boas aves ante prender mal
ca ben con outras, non lhi dé Deus al
ergu'estes corvos, per que s'el fía;
e, con qual corv'el soubess'escolher,
o leixasse mal andante seer
Deus, ca depois en ben tornaría.

Com'el sabe ben d'agoiraría,
se houvesse bon corvo carnaçal
ou cornelha ou aguia caudal
atal qual xe Don Gómez oía;
e con tal lhi leixasse Deus perder
a herdade, o corp'e o haver,
ca todo x'el depois cobraría.

E pois sab'el tod'alegoría
d'agoiro, quando da sa casa sal,
se houvess'el ũa cornelha tal
qual xa Don Gómez consinaría,
con atal viss'el a casa arder
e lhi leixasse Deus morte prender
sen confissón, ca pois s'ar porría;

e con bon corvo, foss'el pois caer
eno infern'e ficass'en poder
do diaboo, ca pois s'ar porría.


AIRAS PÉREZ VUITORÓN [B 1477 / V 1088]

A lealdade do Bezerra pela Beira muito anda:
ben é que a nostra vendamos, pois que no-lo Papa manda.

Non ten Sueiro Bezerra que tort'é en vender Monsanto,
ca diz que nunca Deus diss'a San Pedro máis de tanto:
«Quen tu legares en terra erit ligatum in celo»;
por én diz ca non é torto de vender hom'o castelo.

E por én diz que non fez torto o que vendeu Marialva,
ca lhe diss'o arcebispo un vesso per que se salva:
«Estote fortes in bello et pugnate cum serpente»;
por én diz que non é torto quen faz traiçón e mente.

O que vendeu Leirea muito ten que fez dereito,
ca fez mandado do Papa e confirmou-lh'o Esleito:
«Super istud caput meum et super ista mea capa,
dade o castelo ao Conde, pois vo-lo manda o Papa».

O que vendeu Faría por remiír seus pecados,
se máis tevesse, máis daría; e disseron dous prelados:
«Tu autem, Domine, dimitte aquel que se cofonde;
ben esmolou en sa vida quen deu Santarén ao Conde».

Ofereceu Martín Díaz aa cruz, que os cofonde,
Covilhãa, e Pero Díaz Sortelha; e diss'o Conde:
«Centuplum accipiatis de mão do Padre Santo».
Diz Fernan Diaz: «Ben m'éste, porque oferí Monsanto».

Ofereceu Trancoso ao Conde Roí Bezerro;
falou entón Don Soeiro por sacar seu filho d'erro:
«Non potest filia mea sine patre suo facere quidquam:
salvos son os traedores, pois ben hisopados fican!».

O que ofereceu Sintra fez come bon cavaleiro,
e disso-lh'i o legado log'un vesso do Salteiro:
«Sagitte potentis acute -e foi i ben acordado-:
melhor é de seer traedor ca morrer escomungado».

E quando o Conde ao castelo chegou de Celorico,
Pachequ'entón o cuitelo tirou; e disse-lh'un bispo:
«Mitte gladium in vagina, con el non nos empeescas».
Diz Pacheco: «Alhur, Conde, peede u vos digan: Crescas!».

Mal disse Don Airas Soga ũa velha noutro día;
disse-lhi Pero Soárez un vesso per clerizía:
«Non vetula bonbatricon scandit confusio ficum;
non foi Soeiro Bezerra alcaide de Celorico».

Salvos son os traedores quantos os castelos deron;
mostraron-lhi en escrito que foi ben quanto fezeron,
super ignem eternum et ad unitatis opem:
salvo é quen trae castelo, a preito que o hisopen!


AIRAS PÉREZ VUITORÓN [B 1479 / V 1090]

Fernan Díaz é aquí, como vistes,
e anda en preito de se casar;
mais non pod'o casamento chegar
d'home (o sei eu, que sabe com'é);
e, por haver casament', a la fe,
d'home nunca vós tan gran coita vistes.

E por end'anda vestid'e loução
e diz que morre por outra molher;
mais este casamento que el quer,
d'home o sei eu que lho non darán;
e por este casamento del, de pran,
d'home atal coita nunca viu cristão.

Ca d'Estorga ata San Fagundo
don'á que ha de Don Fernando torto,
ca por outro casamento anda morto
d'home (o sei eu, que o sabe ja);
e se este casament'el non ha
d'hom'atal coita nunca foi no mundo.


AIRAS PÉREZ VUITORÓN [B 1481 / V 1092]

Joán Soárez, pero vós tẽedes
que trobades en esta terra ben,
quero-vos en conselhar ũa ren:
aquí fazed'esso que ben sabedes,
ca aquí teen vós por sabedor
de trobar; mais nós trobamos melhor
e ben entendemos com'o fazedes.

E se vós de trobar sabor havedes,
aquí trobade (faredes i sén)
e non trobedes cabo Santarén,
con esses juizes que vós queredes,
ca ben trobamos d'escarnh'e d'amor;
mais se havedes de trobar sabor,
Martín Alvel'é aquí con que trobedes.

E por travar no que non conhocedes
non dariamos nós nada por én,
ca vos direi or'o que vos avén
en estes juízes que vós dizedes:
cantar julgamos de bon trobador,
mais cantar d'ama nen de tecedor
nunca julgamos: vó-lo saberedes.


AIRAS PÉREZ VUITORÓN [B 1483 / V 1094]

Don Martín Galo ést'acustumado
de lhi daren algo todos de grado;
e dizen que é ben empregado,
sol que podessen acalantá-lo.
     Ben mereç'algo Don Martín Galo,
     quando quiser cantar, por leixá-lo...

Ben entend'ele com'agravece
e, por dar-lh'algo, non o gradece,
ca ele ten que mai-lo merece
ca o mereç'a senhor vassalo.
     Ben mereç'algo Don Martín Galo,
     quando quiser cantar, por leixá-lo...

 

AIRAS VEAZ [B 446]

Comprar quer'eu, Fernán Furado, muu
que vi andar mui gordo no mercado;
mais trage ja o alvaraz ficado,
Fernán Furado, no olho do cuu;
e anda ben, pero que fer'é d'unlha,
e dizen-me que trage ũa espunlha,
     Fernan Furado, no olho do cuu.

E, Don Fernán Furado, daquel muu
creede ben que era eu pagado,
senón que ten o alvaraz ficado,
Fernan Furado, no olho do cuu;
é caçurro, e vejo que rabeja
e ten espunlha de carne sobeja,
     Fernán Furado, no olho do cuu.


AFONSO X [B 458]

Achei Sancha Anes encavalgada,
e dix'eu por ela cousa guisada,
ca nunca vi dona peior talhada,
e quige jurar que era mostea;
     e vi-a cavalgar per ũa aldeia
     e quige jurar que era mostea.

Vi-a cavalgar con un seu'scudeiro,
e non ía milhor un cavaleiro.
Santiguei-m'e disse: «Gran foi o palheiro
onde carregaron tan gran mostea»;
     vi-a cavalgar per ũa aldeia
     e quige jurar que era mostea.

Vi-a cavalgar indo pela rúa,
mui ben vistida en cima da múa;
e dix'eu: «Ai, velha fududancúa,
que me semelhades ora mostea!»
     Vi-a cavalgar per ũa aldeia
     e quige jurar que era mostea.


AFONSO X [B 461]

Direi-vos eu dun ric'homen
de com'aprendí que come:
mandou cozer o vil homen
meio rabo de carneiro,
assí como cavaleiro;

E outro meio filhou
e peiteá-lo mandou,
ao colo o atou,
en tal que o non aolhasse
quen no visse e o catasse.

E pois ali o liou,
estendeu-se e bucijou;
por ũa velha enviou,
que o veesse escantar
d'olho mao de manejar.

A velha én diss'atal:
«Daquesto foi, que non d'al:
de que comestes mui mal».
E começou de riír
muito del e escarnir.

«Nunca vos disse assí:
fiinda mester ha i».
Don Afonso diss'atal:
«Faça-x'o quen faz o al».


AFONSO X [B 472]

Pero que hei ora mengua de companha,
nen Pero García nen Pero d'Espanha
     nen Pero Galego non irá cõmego.

E ben vo-lo juro par Santa María:
que Pero d'Espanha nen Pero García
     nen Pero Galego non irán cõmego.

Nunca cinga espada con bõa baínha,
se Pero d'Espanha nen Pero Galinha
     nen Pero Galego for ora cõmego.

Galego, Galego, outren irá cõmego.


AFONSO X [B 476]

     Non quer'eu donzela fea
     que ant'a mia porta pea.

Non quer'eu donzela fea
e negra come carvón,
que ant'a mia porta pea
nen faça come sisón.
     Non quer'eu donzela fea
     que ant'a mia porta pea.

Non quer'eu donzela fea
e velosa come can,
que ant'a mia porta pea
nen faça come alermã.
     Non quer'eu donzela fea
     que ant'a mia porta pea.

Non quer'eu donzela fea
que ha brancos os cabelos,
que ant'a mia porta pea
nen faça come camelos.
     Non quer'eu donzela fea
     que ant'a mia porta pea.

Non quer'eu donzela fea,
velha de maa coor,
que ant'a mia porta pea
nen me faça i peior
     Non quer'eu donzela fea
     que ant'a mia porta pea.


AFONSO X [B 480/V 63]

Non me posso pagar tanto
do canto
das aves nen de seu son,
nen d'amor nen de ambiçón
nen d'armas -ca hei espanto,
por quanto
mui perigoosas son,
-come dun bon galeón,
que mi alongue muit'aginha
deste demo da campinha,
u os alacrães son;
ca dentro no coraçón
sentí deles a espinha!

E juro par Deus-lo santo
que manto
non tragerei nen granhón,
nen terrei d'amor razón
nen d'armas, por que quebranto
e chanto
vén delas toda sazón;
mais tragerei un dormón,
e irei pela marinha
vendend'azeit'e farinha;
e fugirei do poçón
do alacrán, ca eu non
lhi sei outra meezinha.

Nen de lançar a tavolado
pagado
non sõo, se Deus m'ampar,
aquí, nen de bafordar;
e andar de noute armado,
sen grado
o faço, e a roldar;
ca máis me pago do mar
que de seer cavaleiro;
ca eu foi ja marinheiro
e quero-m'oimais guardar
do alacrán, e tornar
ao que me foi primeiro.

E direi-vos un recado:
pecado
nunca me pod'enganar
que me faça ja falar
en armas, ca non m'é dado
(doado
m'é de as eu razõar,
pois-las non hei a provar);
ante quer'andar sinlheiro
e ir come mercadeiro
algũa terra buscar,
u me non possan culpar
alacrán negro nen veiro.


AFONSO X [B 481 / V 64]

Joán Rodríguiz foi esmar á Balteira
sa midida, per que colha sa madeira;
e diss'ele: «Se ben queredes fazer,
de tal midid'a devedes a colher,
assí e non meor, per nulha maneira».

E disse: «Esta é a madeira certeira,
e, demais, non na dei eu a vós sinlheira;
e, pois que s'en compasso ha de meter,
atán longa deve toda de seer,
que vaa per antr'as pernas da'scaleira.

A Maior Moniz dei ja outra tamanha,
e foi-a ela colher logo sen sanha;
e Mari'Aires feze-o logo outro tal,
a Alvela, que andou en Portugal;
e ja i a colheron ena montanha».

E diss': «Esta é a midida d'Espanha,
ca non de Lombardía nen d'Alamanha;
e, porque é grossa, non vos seja mal,
ca delgada pera gata ren non val;
e desto mui máis sei eu ca Abondanha».


AFONSO X [B 484 / V 67]

Fui eu poer a mão noutro dí-
a a ũa soldadeira no conón,
e disse-m'ela: «Tolhede-a, ladrón,
ca non é ést'a ..........................................
......................................... Nostro Senhor
paixón, mais é-xe de min, pecador,
por muito mal que me lh'eu merecí.

U a voz começastes, entendí
ben que non era de Deus aquel son,
ca os pontos del no meu coraçón
se ficaran, de guisa que logu'i
cuidei morrer, e dix'assí: "Senhor,
beeito sejas tu, que sofredor
me fazes deste marteiro par ti!"».

Quixera-m'eu fogir logo d'alí,
e non vos fora muito sen razón,
con medo de morrer e con al non,
mais non pudi (tan gran coita sofrí);
e dixe logu'entón: "Deus, meu Senhor,
esta paixón sofro por teu amor,
pola túa, que sofresti por min".

Nunca, de-lo día en que eu nací,
fui tan coitado, se Deus me perdón;
e, con pavor, aquesta oraçón
comecei logo e dixe a Deus assí:
"Fel e azedo bevisti, Senhor,
por min, mais muit'ést'aquesto peior
que por ti bevo nen que recebí.

E por én, ai, Jesucristo, Senhor,
en juízo, quando ante ti for,
nembre-ch'esto que por ti padecí!".


AFONSO X [B 485 / V 68]

Pero da Pont'ha feito gran pecado
de seus cantares, que el foi furtar
a Cotón, que, quanto el lazerado
houve gran tempo, el x'os quer lograr,
e doutros muitos que non sei contar,
por que hoj'anda vistido e honrado.

E por én foi Cotón mal día nado,
pois Pero da Ponte herda seu trobar;
e mui máis lhi valera que trobado
nunca houvess'el, assí Deus m'ampar,
pois que se de quant'el foi lazerar
serve Don Pedro e non lhi dá én grado.

E con dereito seer enforcado
deve Don Pedro, porque foi filhar
a Cotón, pois-lo houve soterrado,
seus cantares, e non quis ende dar
ũu soldo pera sa alma quitar
sequer do que lhi havía emprestado.

E por end'é gran traedor provado,
de que se ja nunca pode salvar,
come quen a seu amigo jurado,
bevendo con ele, o foi matar:
todo polos cantares del levar,
con os quaes hoj'anda arrufado.

E pois non ha quen no por én retar
queira, seerá oimais por min retado.


AFONSO X [B 487 / V 70]

Pero da Ponte, par'o vosso mal
per ante o Demo do fogo infernal,
porque con Deus, o padr'espirital,
minguar quisestes, mal per descreestes.
     E ben vej'ora que trobar vos fal,
     pois vós tan louca razón cometestes.

E pois razon atán descomunal
fostes filhar, e que tan pouco val,
pesar-mi-á én, se vos pois a ben sal
ante o Diaboo, a que obedecestes.
     E ben vej'ora que trobar vos fal,
     pois vós tan louca razón cometestes.

Vós non trobades come proençal,
mais come Bernardo de Bonaval;
por ende non é trobar natural,
pois que o del e do Dem'aprendestes.
     E ben vej'ora que trobar vos fal,
     pois vós tan louca razón cometestes.

E por én, Don Pedr'en Vila Real,
en mao ponto vós tanto bevestes.


AFONSO X [B 490 / V 73]

Com'eu en día de Pascoa quería ben comer,
assí quería bõo son e ligeiro de dizer
     pera meestre Joán.

Assí com'eu quería comer i de bõo salmón,
assí quería ao Avangelho mui pequena paixón
     pera meestre Joán.

Assí como quería comer que me soubesse ben,
assí quería bõo son de seculorum amen
     pera meestre Joán.

Assí com'eu bevería do bõo vinho d'Ouréns,
assí eu quería bõo son de O cunctipotens
     pera meestre Joán.


AFONSO X [B 491 / V 74 e 74a]

O genete
pois remete
seu alfaraz corredor:
estremece
e esmorece
o coteife con pavor.

Vi coteifes orpelados
estar mui mal espantados,
e genetes trosquiados
corrían-nos arredor;
tiinhan-nos mal aficados,
ca perdían-na color.

Vi coteifes de gran brío
eno meio do estío
estar tremendo sen frío
ant'os mouros d'Azamor;
e ía-se deles río
que Auguadalquivir maior.

Vi eu de coteifes azes
con infanções siguazes
mui peores ca rapazes;
e houveron tal pavor
que os seus panos d'arrazes
tornaron doutra color.

Vi coteifes con arminhos,
conhocedores de vinhos,
que rapazes dos martinhos,
que non tragían senhor,
saíron aos mesquinhos,
fezeron todo peor.

Vi coteifes e cochões
con mui máis longos granhões
que as barvas dos cabrões:
ao son do atambor
os deitavan dos arções
ant'os pees de seu senhor.


AFONSO X [B 492 / V 75]

De grado quería ora saber
destes que tragen saias encordadas,
en que s'apertan mui poucas vegadas:
se o fazen polos ventres mostrar,
porque se devan deles a pagar
sas senhores, que non teen pagadas.

Ai Deus!, se me quisess'alguén dizer
por que tragen estas cintas sirgadas
muit'anchas, come molheres prenhadas:
se cuidan eles per i gaanhar
ben das con que nunca saben falar,
ergo nas terras se son ben lavradas.

Encobrir non vo-lhas vejo fazer,
cõnas pontas dos mantos trastornadas,
en que semelhan os bois das ferradas,
quando as moscas-los veen coitar;
nen se cuidan per i d'enganar
que sejan deles por én namoradas.

Outrossí lhis ar vejo i trager
as mangas mui curtas e esfraldadas,
ben come se adubassen queijadas
ou se quisessen tortas amassar;
ou quiçá o fazen por delivrar
sas bestas, se fossen acovadadas.


AFONSO X [B 493 / V 76]

Ao daián de Cález eu achei
livros que lhe levavan d'aloguer;
e o que os tragía preguntei
por eles, e respondeu-m'el: «Senher,
con estes livros que vós veedes dous
e conos outros que el ten dos sous,
fod'el per eles quanto foder quer.

E aínda vos end'eu máis direi:
macar no leito muitas el tever,
por quanto eu de sa fazenda sei,
con os livros que ten, non ha molher
a que non faça que semelhen grous
os corvos, e as aguias babous,
per força de foder, se x'el quiser.

Ca non ha máis, na arte do foder,
do que enos livros que el ten jaz;
e el ha tal sabor de os leer,
que nunca noite nen día al faz;
e sabe d'arte do foder tan ben,
que cõnos seus livros d'artes, que el ten,
fod'el as mouras cada que lhi praz.

E máis vos contarei de seu saber,
que cõnos livros que el ten i faz:
manda-os ante si todos trager,
e pois que fode per eles assaz,
se molher acha que o demo ten,
assí a fode per arte e per sén,
que saca dela o demo malvaz.

E, con tod'esto, aínda faz al
conos livros que ten, per bõa fe:
se acha molher que haja o mal
deste fogo que de San Marçal é,
assí a vai per foder encantar
que, fodendo, lhi faz ben semelhar
que é geada ou nev'e non al».

 

AFONSO X [B 494 / V 77]

O que foi passar a serra
e non quis servir a terra
é ora, entrant'a guerra,
     que faroneja.
Pois el agora tan muito erra,
     maldito seja!

O que levou os dinheiros
e non troux'os cavaleiros,
é por non ir nos primeiros
     que faroneja.
Pois que ven cõnos prestumeiros,
     maldito seja!

O que filhou gran soldada
e nunca fez cavalgada,
é por non ir a Graada
     que faroneja.
Se é ric'homen ou ha mesnada,
     maldito seja!

O que meteu na taleiga
pouc'haver e muita meiga,
é por non entrar na Veiga
     que faroneja.
Pois chus mole é que manteiga,
     maldito seja!


AFONSO X [B 495 / V 78]

Domingas Eanes houve sa baralha
con ũu genet', e foi mal ferida;
empero foi ela i tan ardida,
que houve depois a vencer, sen falha,
e, de pran, venceu bõo cavaleiro;
mais empero é-x'el tan braceiro,
que houv'end'ela de ficar colpada.

O colbe colheu-a per ũa malha
da loriga, que era desvencida;
e pesa-m'ende, porque essa ida,
de prez que houve máis, se Deus me valha,
venceu ela; mais log'o cavaleiro
per sas armas o fez: com'er'arteiro,
ja sempr'end'ela seerá esmalhada.

E aquel mouro trouxe, com'arreite,
dous companhões en toda esta guerra;
e demais ha preço que nunca erra
de dar gran colpe con seu tragazeite;
e foi-a achaar con costa juso,
e deu-lhi poren tal colpe de suso,
que ja a chaga nunca vai çarrada.

E dizen meges: »Quen usa tal preit'e
ha tal chaga, jamais nunca serra,
se con quanta lãa ha en esta terra
a escaentassen, nen cõno azeite:
porque a chaga non vai contra juso,
mais vai en redor, come perafuso,
e por én muit'ha que é fistolada».


AFONSO X [B 496 / V 79]

O que da guerra levou cavaleiros
e a sa terra foi guardar dinheiros,
     non ven al maio.

O que da guerra se foi con maldade
e a sa terra foi comprar herdade,
     non ven al maio.

O que da guerra se foi con nemiga,
pero non veo quand'é preitesía,
     non ven al maio.

O que tragía o pano de linho,
pero non veo polo San Martinho,
     non ven al maio.

O que tragía o pendón en quiço
e non ten de seu padre o viço,
     non ven al maio.

O que tragía o pendón sen oito
e a sa gente non dava pan coito,
     non ven al maio.

O que tragía o pendón sen sete
e cinta ancha e mui gran topete,
     non ven al maio.

O que tragía o pendón sen tenda,
per quant'agora sei de sa fazenda,
     non ven al maio.

O que se foi con medo dos martinhos
e a sa terra foi bever-los vinhos,
     non ven al maio.

O que, con medo, fugiu da fronteira,
pero tragía pendón sen caldeira,
     non ven al maio.

O que ar roubou os mouros malditos
e a sa terra foi roubar cabritos,
     non ven al maio.

O que da guerra se foi con espanto
e a sa terra ar foi armar manto,
     non ven al maio.

O que da guerra se foi con gran medo
contra sa terra, espargendo vedo,
     non ven al maio.

O que tragía pendón de cadarço,
macar non veo eno mes de março,
     non ven al maio.

O que da guerra foi per retraúdo,
macar en Burgos fez pintar escudo,
     non ven al maio.


CALDEIRÓN [B 1619 / V 1152]

Ũa donzela coitado
d'amor por si me faz andar;
e en sas feituras falar
quero eu, come namorado:
rostr'agudo come forón,
barva no queix'e no granhón,
e o ventre grand'e inchado.

Sobrancelhas mesturadas,
grandes e mui cabeludas,
sobre-los olhos merjudas;
e as tetas pendoradas
e mui grandes, per boa fe;
ha un palm'e meio no pé
e no cos tres polegadas.

A testa ten enrugada
e os olhos encovados,
dentes pintos come dados...
e a color de passada.
Atal a fez Nostro Senhor:
mui sen doair'e sen sabor,
des i mui pobr'e forçada.


DIEGO PEZELHO [B 1592 / V 1124]

Meu senhor arcebispo, and'eu escomungado,
porque fiz lealdade: enganou-mi o pecado,
     soltade-m', ai, senhor,
     e jurarei, mandado, que seja traedor.

Se traiçón fezesse, nunca vo-la diría;
mais, pois fiz lealdade, vel por Santa María,
     soltade-m', ai, senhor,
     e jurarei, mandado, que seja traedor.

Per mia malaventura, tive un castelo en Sousa
e dei-o a seu don'e tenho que fiz gran cousa:
     soltade-m', ai, senhor,
     e jurarei, mandado, que seja traedor.

Per meus negros pecados, tive un castelo forte
e dei-o a seu dono, e hei medo da morte.
     Soltade-m', ai, senhor,
     e jurarei, mandado, que seja traedor.


DINÍS, Don [B 1534]

Tant'é Melión pecador
e tant'é fazedor de mal
e tant'é un home infernal,
que eu soo ben sabedor,
quanto o máis posso seer,
que nunca poderá veer
a face de Nostro Senhor.

Tantos son os pecados seus
e tan muit'é de mal talán,
que eu sõo certo, de pran,
quant'aquest'é, amigos meus,
que, por quanto mal en el ha,
que jamais nunca veerá
en nẽun temp'a face de Deus.

El fez sempre mal e cuidou
e jamais nunca fezo ben;
e eu sõo certo por én
del que sempr'en mal andou;
que nunca ja, pois assí é,
pode veer, per bõa fe,
a face do que nos comprou.


DINÍS, Don [B 1536]

De Joán Bol'and'eu maravilhado:
u foi sen siso home tan pastor
e led'e ligeiro cavalgador,
que tragía rocín bel'e loução,
e disse-m'ora aquí un seu vilão
que o havía por múa cambiado.

E deste cambio foi el enganado:
d'ir dar un rocín feit'e corredor
por ũa muacha revelador,
que non sei hoj'home que a tirasse
fora da vila, pero o provasse;
se x'el non for, non será tan ousado.

Mais non foi esto senón seu pecado,
que el mereceu a Nostro Senhor:
ir seu rocín, de que el gran sabor
havía, dar por múa mal manhada,
que non quería, pero mi a doada
dessen, nen andar dela embargado.

Melhor fora dar o rocín dõado
ca por tal muacha remusgador,
que lh'home non guardará, se non for
el, que x'a vai ja-quanto conhocendo;
mais se el fica, per quant'eu entendo,
seu cajón dela, ést'aventurado.

Mui máis quería, besta non havendo,
ant'ir de pé ca del'encavalgado.


DINÍS, Don [B 1539]

U noutro día seve Don Foán,
a mí começou gran noj'a crecer
de muitas cousas que lh'oí dizer.
Diss'el: «Ir-m'hei, ca ja se deitar han».
     E dix'eu: «Boa ventura hajades,
     porque vos ides e me leixades».

E muit'enfadado de seu parlar,
sev'i gran peça, se mi valha Deus,
e tosquiavan estes olhos meus.
E quand'el disse: «Ir-me quer'eu deitar»,
     e dix'eu: «Bõa ventura hajades,
     porque vos ides e me leixades».

El seve muit'e diss'e parfiou,
e a min creceu gran nojo poren,
e non soub'el se x'era mal, se ben.
E quand'el disse: «Ja m'eu deitar vou».
     Dixi-lh'eu: «Bõa ventura hajades,
     porque vos ides e me leixades».


DINÍS, Don [B 1540]

Disse-m'hoj'un cavaleiro
que jazía feramente
un seu amigo doente,
e buscava-lhi lorbaga.
Dixi-lh'eu: «Seguramente
     come-o praga por praga»,

que el muitas vezes disse
per essa per que a come,
quantas én nunca diss'home;
e o que disse ben o paga,
ca, come can que ha fome,
     come-o praga por praga,

que el muitas vezes disse;
e jaz ora o astroso
mui doent'e mui nojoso
e, con medo, per si caga;
ca, come lobo ravioso,
     come-o praga por praga.

 

 

DINÍS, Don [B573 / V177]
 
 -Amiga, faço-me maravilhada
 como pode meu amigo viver
 u os meus olhos non pode veer,
 ou como pod'alá fazer tardada,
 ca nunca tan gran maravilha vi,
 poder meu amigo viver sen mí,
 e, par Deus, é cousa mui desguisada.
 
 -Amiga, estade ora calada
 un pouco e leixad'a min dizer:
 per quant'eu sei cert'e poss'entender,
 nunca no mundo foi molher amada
 come vós de voss'amigu', e assí,
 se el tarda, sol non é culpad'i,
 se non, eu quer'en ficar por culpada.
 
 -Ai amiga, eu ando tan coitada
 que sol non poss'en mí tomar prazer,
 cuidand'en como se pode fazer
 que non é ja comigo de tornada,
 e, par Deus, por que o non vej'aquí,
 que é morto gran sospeita tom'i,
 e, se mort'é, mal día eu fui nada.
 
 -Amiga fremosa e mesurada,
 non vos digu'eu que non pode seer
 voss'amigo, pois hom'é, de morrer,
 mais, por Deus, non sejades sospeitada
 doutro mal del, ca, des quand'eu nací,
 nunca doutr'home tan leal oí
 falar, e quen end'al diz non diz nada.

 


 DINÍS, Don [B 534 / V 137]
 
 Ũa pastor ben talhada
 cuidava en seu amigo
 e estava, ben vos digo,
 per quant'eu vi, mui coitada,
 e diss': «Oimais non é nada
 de fiar per namorado
 nunca molher namorada,
 pois que mi o meu ha errado».
 
 Ela tragía na mão
 un papagai mui fremoso,
 cantando mui saboroso,
 ca entrava o verão,
 e diss': «Amigo loução,
 que faría per amores,
 pois m'errastes tan en vão?»
 E caeu antr'ũas flores.
 
 Ũa gran peça do día
 jouv'alí, que non falava,
 e a vezes acordava,
 e a vezes esmorecía,
 e diss': «Ai santa María,
 que será de min agora?»
 E o papagai dizía:
 «Ben, por quant'eu sei, senhora».
 
 «Se me queres dar guarida»
 diss'a pastor, «di verdade,
 papagai, por caridade,
 ca morte m'é esta vida».
 Diss'el: «Senhor mui comprida
 de ben, e non vos queixedes,
 ca o que vos ha servida
 erged'olho e veé-lo-edes».



ESTEVAN DA GUARDA [B 1302 / V 907]

A molher d'Álvar Rodríguiz tomou
tal queixume, quando s'el foi d'aquén
e a leixou, que, por mal nen por ben,
des que veo, nunca s'a el chegou
nen quer chegar, se del certa non é,
jurando-lhe ante que, a bõa fe,
non na er leixe como a leixou.

E o cativo, per poder que ha,
non na pode desta seita partir
nen per meaças nen pe-la ferir:
ela por én neũa ren non dá;
mais, se a quer desta sanha tirar,
a bõa fe lhe convén a jurar
que a non leixe en neún tempo ja.


ESTEVAN DA GUARDA [B 1306 / V 911]

Pois a todos avorrece
este rogar avorrido
de tal molher e marido,
que a min razón parece
     de trager, por seu pedrolo,
     o filho doutro no colo.

Pois ela trage camisa
de sirgo tan ben lavrada,
e vai a cada pousada
per algo, non é sen guisa
     de trager, por seu pedrolo,
     o filho doutro no colo.

Como Pero da Arruda
foi da molher ajudado,
non é mui desaguisado,
pois lh'esta faz tal ajuda,
     de trager, por seu pedrolo,
     o filho doutro no colo.


ESTEVAN DA GUARDA [B 1308 / V 913]

Pois teu preit'anda juntando
aquel que é do teu bando,
di-me, doutor, como ou quando
lhe cuidas fazer enmenda:
por quant'and'el trabalhando
     com'apost'a ta fazenda.

Pois con muitos ha baralha
por te juntar prol sen falha,
di, doutor, si Deus ti valha,
se lhe cuidas dar merenda:
por quant'el por ti trabalha
     com'apost'a ta fazenda.

Pois anda tan aficado
por teu preito haver juntado,
di, doutor, cab'o casado,
que prol ten i ou quegenda
o que toma tal cuidado
     com'apost'a ta fazenda?


ESTEVAN DA GUARDA [B 1309 / V 914]

Pois que te preças d'haver sén comprido
en trobar ben e en bõa razón,
non faz mester a ti, Fernán Chancón,
d'ir entençar come torp'e avorrido
nen te loares come quen s'engana,
e de palavras torpes e d'oufana
e de posfaço seeres partido;

ca sempre contan por encividade
ao pastor preçar-se de gran sén
nen gran saber; por end'a ti convén,
en quanto es atán pastor d'idade,
pois en tal alta razón meter-t'ousas,
que punhes sempre, antr'as outras cousas,
de seeres partido de torpidade.

Non entendas que fazes i cordura
d'ires assí come torpe entençar,
atrevendo-te que sabes trobar,
ante metes i teu feito en ventura;
por én non queiras seer enganado
en tal razón, mais sei sempr'acordado
de seeres parado de loucura.

E pois en al es mans'e mesurado,
non entences: sequer, serás loado
no én que tu es partido de bravura.


ESTEVAN DA GUARDA [B 1311 / V 916]

Donzela, quen quer que poser femença
en qual vós sodes e de que logar,
e no parecer que vos Deus quis dar,
entender pode, quant'é mia creença,
que, pois vos queren juntar casamento,
non pod'haver i nen un partimento
se non se for per vossa negrigença.

E quen ben vir o vosso contenente
e as feituras e o parecer
que vós havedes, ben pod'entender
en tod'aquesto, quant'é meu ciente,
que, ben alí u vós casar queredes,
non se partirá que i non casedes
senón per seerdes vós i negrigente;

ca sei eu outra non de tal doairo
nen de tal logar come vós, de pran,
con aguça que tomou de talán
de casar cedo, non houv'i contrairo;
por én vos cómpre, se casar cuidades,
de negrigente que sodes, sejades
mui aguçosa, sen outro desvairo.

 

ESTEVAN DA GUARDA [B 1312 / V 917]

Rui Gonçalvis, pero vos agravece
porque vos travou en vosso cantar
Joan'Eanes, vej'eu el queixar
de qual deosto lhi de vós recrece:
u lhi fostes trobar de mal dizer
en tal guisa, que ben pod'entender
quen quer o mal que aí lhe parece.

Por én partid'este feito de cedo,
ca de mal dizer non tirades prol;
e como s'én Joan'Eanes dol
ja de vós, perdeu i vergonha e medo,
ca entend'el que se dev'a sentir
de mal dizer que, a seu olho, vir
que pode log'acertar con seu dedo.

Pois sodes entendud'e havedes vista,
sabede agora catar tal razón,
per que venha este feito a perdón;
e por parardes milhor a conquista,
outorgad'ora, senhor, que vos praz,
se mal dizer no vosso cantar jaz,
que o poedes tod'á nossa vista!


ESTEVAN DA GUARDA [B 1316 / V 921]

Martín Gil, un homen vil
se quer de vós querelar:
que o mandastes atar
cruamente a un esteo,
dando-lh'açoutes ben mil;
e aquesto, Martín Gil,
parece a todos mui feo.

Non no posso end'eu partir,
pero que o ja roguei.
que se non queix'end'al Rei:
ca se sente tan maltreito
que non cuida én guarir;
e, Martín Gil, quen no vir,
parece mui laid'e feito.

Tan cruamente e tan mal
diz que foi ferido entón,
que teedes i cajón,
s'ele desto non guarece;
e aqueste feit'é tal,
Martín Gil, tan desigual,
e ja mui peior parece.


ESTEVAN DA GUARDA [B 1318 / V 923]

Do que eu quigi, per sabedoría,
d'Álvar Rodríguiz seer sabedor
e dest'infante mouro mui pastor,
ja end'eu sei quanto saber quería
per maestr'Alí, de que aprendí
que lhi diss'Álvar Rodríguiz assí:
que ja tempo ha que o mouro fodía.

Com'el guardou de frío e de fome
este mouro, poi-lo ten en poder,
mai-lo devera guardar de foder,
pois con el sempre alberga e come;
ca maestr'Alí jura per sa fe
que ja d'Álvar Rodríguiz certo é
que fod'o mouro como fod'outr'home.

Alá guarde toda prol, en seu seo,
Álvar Rodríguiz, que pos en tomar
daqueste mouro, que non quis guardar
de seu foder, a que tan moço veo;
ca maestr'Alí diz que días ha
que sabe d'Álvar Rodríguiz que ja
fod'este mouro a caralho cheo.


ESTEVAN DA GUARDA [B 1320 / V 925]

En tal perfía qual eu nunca vi,
vi eu Don Foán con sa madr'estar;
e, porque os vi ambos perfiar,
cheguei-m'a el e dixi-lhi logu'i:
«Vencede-vos a quanto vos disser,
ca perfiardes non vos é mester
con vossa madr', e perfiar assí!».

E disse-m'el: «Sempre'esto houvemos d'uso,
eu e mia madre, en nosso solaz:
de perfiarmos eno que nos praz;
e quando m'eu de perfiar escuso,
assanha-se e diz-m'o que vos direi:
"Se non perfías, eu te mal direi,
que sejas sempre maldito e confuso"».

E dix'eu: «Senhor, non vos está ben
de perfiardes, mais está-vos mal,
con vossa madre». Diss'el: «Nen mi cal,
poi-lo ela por sa prol assí ten;
ca se lh'eu dig': "Al tenho de fazer",
por ben ou mal tanto m'ha de dizer,
ca, ena cima, perfiar me convén.

E parávoas non han de falecer;
mais tanto havemos de noite a seer,
que é meiada ou mui preto én».


ESTEVAN DA GUARDA [B 1323 / V 928-929]

Ja Martín Vaásquez da estrología
perdeu feúza, polo grand'engano
das planetas, per que veo a dano,
en que tan muito ante s'atrevía;
ca o fezeron sen prol ordinhar
por egreja que lhe non queren dar
e per que lh'é defes'a jograría.

E pois esto, per que ant'el vivía,
lh'é defeso, des que foi ordinhado,
oimais se ten el por desasperado
da prol do mester e da clerizía;
e as planetas o tornaron fol,
sen egreja nen capela de prol
e sen o mester per que guarecía.

E ja de grado el renunçaría
sas ordĩis, per quant'eu hei apreso,
por lhe non seer seu mester defeso
nen er ficar en tanta peioría,
como ficar por devaneador
coroado, e (o que é peor)
perder a prol do mester que havía.

Ena coroa, que tapar quería,
leixa crecer a cient'o cabelo
e a vezes a cobre con capelo,
o que ant'el mui d'anvidos faría.
Máis del: quand'el a esperança perdeu
das planetas, des i logu'entendeu
que per coroa prol non tiraría.

E no seu livro, per que aprendeu
astrología, logu'i prometeu
que nunca per el máis estudaría.


ESTEVAN DA GUARDA [B 1324 / V 930]

Com'avẽeo a Merlín de morrer
per seu gran saber, que el foi mostrar
a tal molher, que o soub'enganar,
per essa guisa se foi cofonder
Martín Vaásquez, per quanto lh'eu oí
que o ten mort'ũa molher assí,
a que mostrou por seu mal seu saber.

E tal coita diz que lhe faz sofrer
no coraçón, que se quer afogar,
nen er pode, u a non vir, durar
e, u torna d'i, o faz esmorecer;
e, per saber que lh'el mostrou, o ten
tan coitado, que a morrer convén
de mort'estrãia, que ha padecer.

E, o que lh'é máis grave de temer,
per aquelo que lh'el foi ensinar,
diz que sabe que o pod'ensarrar
en tal logar u convén d'atender
atal morte de qual morreu Merlín,
u dará vozes, fazendo sa fin,
ca non pod'el tal mort'estraecer.


ESTEVAN DA GUARDA [B 1325 / V 931]

Ora é ja Martín Vaásquez certo
das planetas que tragía erradas,
Mars e Saturno, mal aventuradas,
cujo poder trax en si encoberto:
ca per Mars foi mal chagad'en peleja,
e per Saturno cobrou tal egreja
sen prol nen ũa en logar deserto.

Outras planetas de boa ventura
achou per vezes en seu calandairo;
mais das outras que lh'andan en contrairo,
cujo poder aínda sobr'el dura,
per ũa delas foi mui mal chagado
e pela outra cobrou priorado,
u ten lazeira en logar de cura.

El rapou barva e fez gran coroa
e cerceou seu topete espartido
e os cabelos cabo do oído,
cuidand'haver per i egreja boa;
mais Saturno lha guisou de tal renda,
u non ha pan nen vinho d'oferenda
nen de herdade milho pera borõa.

E pois el é prior de tal prevenda,
convén que leix'a cura e atenda
a capela igual da sa pessoa.


ESTEVAN FAIÁN [B 1561]

Fernán Díaz, fazen-vos entender
que casariades desta dona ben;
e nós teemos que vos é mal sén
per quant'esto que vos quero dizer:
porque a dona é de terra tal,
Don Fernando, que, per ben nen per mal,
non poderedes i un hom'haver

ante; faredes i vosso prazer
en quererdes con tal dona casar,
Fernan Díaz? Ca é de tal logar
que non podedes, per nen un poder,
haver nulh'home, ca as gentes son
de tal natura, se Deus mi pardón,
que non querran i su vós guarecer.

E sei, Don Fernando, per quant'aprendí,
non poderedes esta dona haver,
ca seus vassalos, com'ouço dizer,
non queren hom'estranho sobre si;
ca dizen que sabedes lousinhar
home deant'e sabedes buscar
gran mal detrás a muitos, com'oí.


ESTEVAN FERNÁNDEZ BARRETO [B 1611 / V 1144]

Don Estev'Eanes, por Deus mandade
a Roí Paáez, logo este día,
que, se quiser ir a Santa María,
que se non vaa pela Trĩidade,
ca mi dizen que lhe ten Fernán Dade
ciada feita pela Gafaría.

Se a romaría fazer quiser,
como a sempre fazer el soía,
outro caminho cate toda vía;
ca o da Trĩidade non lh'é mester,
ca dizen que Fernán Dade lhe quer
meter ciada pela Gafaría.

E, cada que el vén a Santarén,
sempre aló vai fazer romaría;
e da Trĩidade, per u soía
d'ir, mandade que se guard'el mui ben,
ca dizen que Fernán Dade lhe ten
ciada feita pela Gafaría.


FERNÁN GARCÍA ESGARAVUNHA [B 1510]

Nenguén-min, que vistes mal doente
de mao mal, ond'houver'a morrer,
eu puj'a mão en el, e caente
o achei muit', e mandei-lhi fazer
mui boa cama, e adormeceu;
e espertou-s'e cobriu-s'e peeu,
e ora jamais guarido se sente.

Achei-o eu jazer desacordado,
que non cuidei que podesse guarir;
e, pois eu vi que era mal coitado,
mandei-o ben caentar e cobrir;
e, des que s'el ben coberto sentiu,
estornudou tres peidos e guariu
ja-quanto máis, e é máis arriçado.

Achei-o eu mal doente, u jazía
desacordado todo con o mal;
e non cuidava que guarecería;
mais a mercee de Deus quanto val!
que, u sa gente del desasperou,
feriu tres peidos e determinhou
e conhoceu, ca ja non conhocía.

Deste mal non cuidei que guarecesse,
pero mandei-lhi fazer ũa ren:
que aquel día per ren non comesse
e se deitasse e se cobrisse ben;
e el deitou-se e cobriu-s'entón,
e peeu ben e houve coraçón
pois de bever, e dix'eu que bevesse.


FERNÁN GARCÍA ESGARAVUNHA [B 1511]

Esta ama, cuj'é Joán Coelho,
per bõas manhas que soub'aprender,
cada u for, achará bon conselho:
ca sabe ben fiar e ben tecer
e talha mui ben bragas e camisa;
e nunca vistes molher de sa guisa
que máis limpia vida sabia fazer;

ant', é hoje das molheres preçadas
que nós sabemos en nosso logar,
ca lava ben e faz bõas queijadas
e sabe ben moer e amassar
e sabe muito de bõa leiteira.
Esto non digu'eu por ben que lhi queira,
mais porque ést'assí, a meu cuidar.

E seu marido, de crastar verrões,
non lh'achan par, de Burgos a Carrión,
nen a ela de capar galiões
fremosament', assí Deus mi pardón.
Tod'esto faz; e cata ben argueiro
e escanta ben per olh'e per calheiro
e sabe muito bõa escantaçón.

Non acharedes, en toda Castela,
graças a Deus, de que mi agora praz,
melhor ventrulho nen melhor morcela
do que a ama con sa mão faz;
e al faz ben, como diz seu marido;
faz bon souriç'e lava ben transsido
e deita ben galinha choca assaz.


FERNÁN PÁEZ DE TAMALANCOS [B 1334 / V 941]

Jograr Saco, non tenh'eu que fez razón
quen vos pos nome jograr e vos deu don;
máis guisado fora saqu'e jograr non.
     Assí Deus m'ampar,
vosso nome vos dirá quen vos chamar
     Saqu'e non jograr.

Rodrig'Airas vo-lo diss'e fez mal sén,
pois que vós non citolades nulha ren;
ar havede nome saqu', e será ben.
     Assí Deus m'ampar,
vosso nome vos dirá quen vos chamar
     Saqu'e non jograr.

Quen vos Saco chamar, prazerá a nós;
e dira-vo-lo ben lheu quen vos en cos
vir tirá-los nadigões após vós.
     Assí Deus m'ampar,
vosso nome vos dirá quen vos chamar
     Saqu'e non jograr.

Quen a vós chamou jograr a pran mentiu,
ca vej'eu que citolar non vos oíu
nen os vossos nadigões non os viu.
     Assí Deus m'ampar,
vosso nome vos dirá quen vos chamar
     Saqu'e non jograr.


FERNÁN PÁEZ DE TAMALANCOS [B 74]

Con vossa graça, mia senhor
fremosa, ca me quer'eu ir
e venho-me vos espedir,
porque mi fostes traedor:
ca, havendo-mi vós desamor,
u vos amei, sempr'a servir,
des que vos vi, e des entón,
m'houvestes mal no coraçón.

Pero de vós é a min peor,
porque vos vej'assí falir:
que eu ben poderei guarir
oimais sen vós, ca mui milhor
dona ca vós hei por senhor
e que non sabe assí mentir;
que fara adur tal traĩçón
sobre seu home, sen razón.

E veeredes qual amor
vos eu fazía, pois partir
me vin de vós; e descobrir-
-vos-hei dun voss'entendedor
vilão, de quen vós sabor
havedes, e a quen pedir
foste-la cinta; por én non
vos amarei nulha sazón.


FERNÁN PÁEZ DE TAMALANCOS [B 75 e 1336 / V 943]

Non sei dona que podesse
valé-la que eu amei,
nen que eu tanto quisesse
por senhor, das que eu sei,
se a cinta non presesse,
de que mi lh'eu despaguei:
e por esto a cambei.

Pero mi ora dar quisesse
quant'eu dela desejei
e mi aquel amor fezesse,
por que a sempr'aguardei,
cuido que lho non quisesse,
tan muito me despaguei
dela, poi-la cinta achei.

Nen ar sei prol que m'houvesse
seu ben; e al vos direi:
se a por atal tevesse,
quando m'a ela tornei,
juro que o non fezesse,
ca tenho que baratei
ben, pois me dela quitei,

ca muito per hei a messe
con melhor senhor; e sei
de mí que a servirei.


FERNÁN PÁEZ DE TAMALANCOS [B 1337 / V 994]

Quand'eu passei per Dormãa
preguntei por mia coirmãa,
a salva e paaçãa.
     Disseron: «Non é aquí essa,
     alhur buscade vós essa;
     mais é aquí a abadessa».

Preguntei: «Per caridade,
u é d'aquí salvidade,
que sempr'amou castidade?».
     Disseron: «Non é aquí essa,
     alhur buscade vós essa;
     mais é aquí a abadessa».


FERNÁN RODRÍGUEZ DE CALHEIROS [B 1332 / V 939]

Agora oí dũa dona falar,
que quero ben, pero a nunca vi,
por tan muito que fez por se guardar:
pois molher, que nunca fora guardada,
por se guardar de maa nomeada,
fechou-s'e poso Vela sobre si.

Aínda d'al o fezo mui melhor,
que lhi devemos máis a gradecer:
que nunca end'houve seu padre sabor
nen lho mandou nunca, pois que foi nado;
e, a pesar dele, sen o seu grado,
non quer Vela de sobre si tolher.

 

FERNÁN RODRÍGUEZ REDONDO [B 1614 / V 1147]

Don Pedro éste cunhado del-Rei,
que chegou ora aquí d'Aragón
con un espeto grande de leitón;
e, pera que vo-lo perlongarei?:
     deu por vassalo de si a senhor:
     faz sempre nojo, non vistes maior.

Pera se lhi non poder perceber,
ja el tiinha prestes cabo si
aquel espeto, que filhou logu'i;
e que cómpre de vos én máis dizer?:
     deu por vassalo de si a senhor:
     faz sempre nojo, non vistes maior.

Mui ledo seend', u cantara seus lais,
a sa lidiça pouco lhi durou,
e o espeto en sas mãos filhou;
e pera que o perlongarei máis?:
     deu por vassalo de si a senhor:
     faz sempre nojo, non vistes maior.

E en tal que lhi non podess'escapar
nen lhi podesse en salvo fogir,
filhou o espeto, en son d'esgremir;
e que cómpre de vo-lo perlongar?:
     deu por vassalo de si a senhor:
     faz sempre nojo, non vistes maior.


FERNÁN SOÁREZ DE QUINHONES [B 1553]

     Ai, amor, amore de Pero Cantone,
     que amor tan saboroso e sen tapone!

Que amor tan viçoso e tan são,
quen o podesse teer ata o verão!
Máis valría que amor de Chorrichão
nen de Martín Gonçálvez Zorzelhone.
     Ai, amor, amore de Pero Cantone,
     que amor tan saboroso e sen tapone!

Que amor tan delgado e tan frío,
mais non creo que dure ata o estío,
ca atal era outr'amor de meu tío,
que se botou ha pouca de sazone.
     Ai, amor, amore de Pero Cantone,
     que amor tan saboroso e sen tapone!

Que amor tan pontoso, se cuidades;
fazer-vos-á chorar, se o gostades,
e semelhar-vos-á, se o provades,
amor de Don Palaio de Gordone.
     Ai, amor, amore de Pero Cantone,
     que amor tan saboroso e sen tapone!

Que amor tan astroso e tan delgado;
quen o tevesse'un ano soterrado!
Aquel fora en bõo ponto nado
que depois houvesse del bõa bençone.
     Ai, amor, amore de Pero Cantone,
     que amor tan saboroso e sen tapone!

Que amor tan astros'e tan pungente,
quen o podess'haver en remordente!
Máis valría que amor dun meu parente,
que mora muito cerca de Leone.
     Ai, amor, amore de Pero Cantone,
     que amor tan saboroso e sen tapone!


FERNÁN SOÁREZ DE QUINHONES [B 1557]

     Rei Judeorum, Iesu Nazarẽo,
     en que gran coita andamos polo sẽo!

Jamais nunca quedamos, andando vías,
por herdar comendas e benfeitorias;
pero, se nos convidan alguũs dias,
non nos dan senon leit'e pan de centẽo.
     Rei Judeorum, Iesu Nazarẽo,
     en que gran coita andamos polo sẽo!.

Nunca veemos donas nen as catamos,
e imos ant'alcaides e vozeiamos
por compoer requezas, e non pensamos
quan pouco sa requeza logr'o romeo.
     Rei Judeorum, Iesu Nazarẽo,
     en que gran coita andamos polo sẽo!


FERNÁN VELHO [B 1504]

María Pérez se maenfestou
noutro día, ca por mui pecador
se sentiu, e log'a Nostro Senhor
pormeteu, polo mal en que andou,
que tevess'un clérig'a seu poder,
polos pecados que lhi faz fazer
o Demo, con que x'ela sempr'andou.

Maenfestou-se, ca diz que s'achou
pecador muit', e por én rogador
foi log'a Deus, ca teve por melhor
de guardar a el ca o que aguardou;
e, mentre viva, diz que quer teer
un clérigo con que se defender
possa do Demo, que sempre guardou.

E pois que ben seus pecados catou,
de sa morte houv'ela gran pavor
e d'esmolnar houv'ela gran sabor;
e logu'entón un clérigo filhou
e deu-lh'a cama en que sol jazer,
e diz que o terrá, mentre viver;
e est'afán todo por Deus filhou!

E pois que s'este preito começou
antr'eles ambos, houve grand'amor
antr'ela sempr'e o Demo maior,
ata que se Balteira confessou;
mais, pois que viu o clérigo caer
antr'eles ambos, houvi-a perder
o Demo, des que s'ela confessou.


FERNANDO ESQUÍO [B 1604 / V 1136]

A un frade dizen escaralhado,
e faz pecado quen lho vai dizer,
ca, pois el sabe arreitar de foder,
cuid'eu que gai'é, de piss'arriçado;
e pois emprenha estas con que jaz
e faze filhos e filhas assaz,
ante lhe digu'eu ben encaralhado.

Escaralhado nunca eu diría,
mais que trage ant'o caralho arreite,
ao que tantas molheres de leite
ten, ca lhe pariron tres en un día,
e outras muitas prenhadas que ten;
e atal frade cuid'eu que mui ben
encaralhado per esto sería.

Escaralhado non pode seer
o que tantos filhas fez en Marinha
e que ten ora outra pastorinha
prenhe, que ora quer encaecer,
e outras muitas molheres que fode;
e atal frade ben cuid'eu que pode
encaralhado per esto seer.


FERNANDO ESQUÍO [B (1604bis) / V 1137]

A vós, dona abadessa,
de min, Don Fernand'Esquío,
estas doas vos envío,
porque sei que sodes essa
dona que as merecedes:
quatro caralhos franceses,
e dous aa prioressa.

Pois sodes amiga minha,
non quer'a custa catar,
quer'eu vos ja esto dar,
ca non tenho al tan aginha:
quatro caralhos de mesa,
que me deu ũa burgesa
dous e dous ena baínha.

Mui ben vos semelharán,
ca sequer levan cordões
de senhos pares de colhões;
agora vo-los darán:
quatro caralhos asnaes,
enmanguados en coraes,
con que caledes orans.


FERNANDO ESQUÍO [B 1607 / V 1140]

Disse un infante ante sa companha
que me daría besta na fronteira,
e non será ja murzela nen veira,
nen branca, nen vermelha, nen castanha;
pois amarela nen parda non for,
a pran será a Besta Ladrador,
que lh'adurán do reino de Bretanha.

E tal besta como m'el ha mandada,
non foi homen que lhe visse as semelhas;
nen ten rostro, nen olhos, nen orelhas,
nen é gorda, nen magra, nen delgada,
nen é ferrada, nen é por ferrar,
nen foi homen que a visse enfrear;
nen come herva, nen palha, nen cevada.

Atal besta mi ha mandada este infante;
ben vo-lo juro, amigos, sen falha,
non sei eno mundo haver que a valha:
non vai a çaga, nen vai adeante,
e ben vos juro par Nostro Senhor
..........pois nós morrermos, non for
non............... e foron........................-ante.

Tal rapaz que lh'ha mester desta besta,
eu cuido ben que lho tenho achado:
que a seu dono non peça bocado,
que prol nen coita non vos tenha desta,
e non ande triste nen ande ledo,
nen vaa deante, nen a derredo,
e nunca comia, nen beva, nen vesta.


GIL PÉREZ CONDE [B 1518]

Pos conta el-Rei en todas fronteiras
que nen en vilas nen en carreiras
que non comian galinhas na guerra;
ca diz que dizen as veedeiras
     que será perdimento da terra.

A concelhos e a cavaleiros
mandan comer vacas e carneiros,
mais non comian galinhas na guerra;
ca diz que dizen os aguireiros
     que será perdimento da terra.

Comian porcos frescos e toucinhos,
cabritos, cachaç'e ansarinhos,
mais non comian galinhas na guerra;
ca diz que lhi dizen os devinhos
     que será perdimento da terra.


GIL PÉREZ CONDE [B 1519]

Mia senhor, ja eu morrerei
en vosso serviç', e por én
mi non é con mia morte ben,
porque vos non ficou de mí
filho, por quanto vos serví,
que mi criassedes por én.

Sempr'en mia mort'adevinhei
que havía a morrer por vós,
(e a morrer havemos nós);
mais por que non fiz (e m'end'é mal)
un filho vosso natural,
que achasse conselh'en vós?

Filh'a que leixass'o que hei
quisera-m'eu, senhor, fazer,
que fosse voss', e defender-
-lo-íades por meu amor;
ca, pois eu por vós morto for,
que ben mi podedes fazer


GIL PÉREZ CONDE [B 1522]

Quite-mi a mí meu senhor
e dé-mi un bon fiador
     por mia soldada;
e irei eu, se el for,
     na cavalgada.

Dé-mi o que por el perdí
e un bon penhor aquí
     por mia soldada;
e irei eu, se el for i,
     na cavalgada.

Sospeita-m'el e el eu;
mais entregue-m'un judeu
     por mia soldada;
e, se el for, irei eu
     na cavalgada.

E, senón, ficar-m'-hei eu
     na mia pousada.


GIL PÉREZ CONDE [B 1523]

Mentr'esta guerra foi, assí
m'avẽo que sempre guarí
per pé de cavalo; mais oi-
-mais non sei que seja de mí
     senón guarir per pé de boi.

Quantos perigoos i passei
per pé de caval', e'scapei,
que non prix i cajón!, mais oi-
mais non sei eu que mi farei
     senón guarir per pé de boi.

Por valer máis e por haver,
conselh'houvi de guarecer
per pé de cavalo; mais oi-
-mais non sei a que mi afazer
     senón guarir per pé de boi.

Lavrar, lazerar, e viver
oimais, guarir per pé de boi!


GIL PÉREZ CONDE [B 1525]

Non é Amor en cas de Rei,
ca o non pod'hom'i achar
aa cea nen ao jantar;
a estas horas o busquei
nas pousadas dos privados;
preguntei a seu prelados
por Amor, e non o achei.

Tẽen que o non sab'el-Rei;
que Amor aquí non chegou,
que tant'hogano del levou
e non vẽo; ben o busquei
nas tendas dos infanções
e nas dos de criações,
e er dizen todos: «Non sei».

Perdud'é Amor con el-Rei,
porque nunca en hoste vén,
pero xe dele algo ten.
Direi-vos eu u o busquei:
antr'estes freires tempreiros,
ca ja os hespitaleiros
por Amor non preguntarei.


GIL PÉREZ CONDE [B 1527]

Ja eu non hei por quen trobar
e ja non hei én coraçón,
por que non sei ja quen amar;
por én mi mingua razón,
ca mi filhou Deus mia senhor:
aquí filhou o Demo maior
quantas cousas que súas son,

como lh'outra vez ja filhou
a cadeira u siía
o Filh'; e por que mi filhou
bõa senhor que havía?
E diz el que non ha molher:
se a non ha, pera que quer
pois tant'a bõa María?

Deus nunca mi a mí nada deu
e tolhe-me bõa senhor:
por esto, non creo en el eu
nen me tenh'eu por pecador,
ca me fez mia senhor perder.
Catade que mi foi fazer,
confiand'eu no seu amor!

Nunca se Deus mig'averrá,
se mi non der mia senhora;
mais como mi o corregerá?
Destroia-m', ante ca morra.
Hom'é: tod'aqueste mal faz,
.......................................
e Sodoma e Gomorra.


GIL PÉREZ CONDE [B 1528]

A la fe, Deus, senón por vossa madre,
que é a mui bõa Santa María,
fezera-vos eu pesar, u diría,
pola mia senhor, que mi vós filhastes,
que vissedes vós que mal baratastes,
ca non sei tan muito de vosso padre.

Por que vos eu a vós esto sofresse,
senón por ela, se lhi non pesasse?
Morrera eu, se vos com'hom'amasse
a mía senhor, que mi vós tolhestes.
Se eu voss'era, por que me perdestes?
Non queriades que eu máis valesse?

Dizede-mi ora que ben mi fezestes,
por que eu crea en vós nen vos servia
senón gran tort'endoad'e sobervia,
ca mi teedes mia senhora forçada;
nunca vos eu do vosso filhei nada,
des que fui nado, nen vós non mi o destes.

Faría-m'eu o que nos vós fazedes:
leixar velhas feas, e as fremosas
e mancebas filhá-las por esposas.
Quantas queredes vós, tantas filhades,
e a mí nunca mi nen ũa dades:
assí partides migo quant'havedes.

Nen as servides vós nen as loades,
e van-se vosqu'e, poi-las aló teedes,
vestide-las mui mal e governades,
e metedes-no-las tra-las paredes.


GONÇALO EANES DO VINHAL [V 1004]

Pero d'Ambroa, sempr'oí cantar
que nunca vós andastes sobre mar,
que med'houvessedes, nulha sazón;
e que havedes tan gran coraçón,
que tanto dades que bon tempo faça
ben como mao nen como bõaça,
nen dades ren por tormenta do mar.

E des i, ja pola nave quebrar,
aquí non dades vós ren polo mar
come os outros que i van entón;
por én teen que tamanho perdón
non havedes come os que na frota
van, e se deitan, con medo, na sota,
sol que entenden tormenta do mar.

E nunca oímos doutr'home falar
que non temesse mal tempo do mar;
e por én cuidan quantos aquí son
que vossa madre con algún caçón
vos fez, sen falha, ou con lobaganto;
e todos esto cuidamos, por quanto
non dades ren por tormenta do mar.


GONÇALO EANES DO VINHAL [V 1005]

Abadessa, Nostro Senhor
vos gradesca, se lhi prouguer,
porque vos nembrastes de mí,
a sazón que m'era mester:
u cheguei a vosso logar,
que tan ben mandastes pensar
i do vosso comendador!

Ca morto fora, mia senhor,
de gran lazeira, sei de pran;
mais nembrastes-vos ben de min,
e todos me preguntarán
se vos saberei eu servir
quan ben o soubestes guarnir
de quant'el havía sabor.

Hajades por én galardón
de Deus, senhor, se a el praz,
porque vos nembrastes de min,
u m'era mui mester assaz;
o comendador i chegou,
e, se el ben non albergou,
non foi por vosso coraçón.

Deus vos dé por én galardón
por mí, que eu non poderei,
porque vos nembrastes de min,
quand'a vosso logar cheguei;
ca ja d'amor e de prazer
non podestes vós máis fazer
ao comendador, entón.

Cento dobr'hajades por én
por mí, que lhi non mingou ren
de quant'havía na maisón.


GONÇALO EANES DO VINHAL [V 1007]

Maestre, todo-los vossos cantares
ja que filhan sempre de mia razón
e outrossí ar filhan a mí son;
e non seguides i, ontre milhares,
senón aquestes de Cornoalha;
mais estes seguides ben, sen falha,
e non trobades per tantos logares.

D'amor e d'escarnh', en todas razões,
os seguides sempre; ben provado
eu o sei que havedes filhado;
ca, se ar seguissedes outros sões,
non trobariades peior por én;
pero seguides os nossos mui ben
e ja hogan'i fezestes tenções,

En razón dun escarnho que filhastes
e non o metestes ascondudo;
ca ja que era de Pedr'Agudo
essa razón en que vós i trobastes;
mais assí a soubestes vós deitar
antr'ũas rimas e entravincar,
que toda vo-la na vossa tornastes.

Por maestría soubestes saber
da razón alhẽa vossa fazer
e seguir sões, a que vos deitastes;

E gran sageza fezestes de pran;
mais-los trobadores travar-vos-an
ja-que nos tempos, que ben non guardastes.


GONÇALO GARCÍA [B 455]

Levaron na Codorniz
de casa de Don Rodrigo;
mais quen dissesse a Fiiz
aquesto que or'eu digo:
que guarde ben mia senhor,
ca ja eu son treedor
se se ela quer ir migo.

Fiiz non se quer guardar
e nen sol non é pensado;
e leixa-m'assí andar
cabo si e namorado;
pero quer'ante molher,
que quería volonter
que fogiss'e non forçado.


JOÁN AIRAS [V 601]

Os que dizen que veen ben e mal
enas aves e d'agoirar preit'han,
queren corvo seestro, quando van
algur entrar; e digo-lhis eu al:
que Iesu Cristo non me perdón,
se ant'eu non quería un capón
que uũ grande corvo carnaçal.

E o que diz que é mui sabedor
d'agoir'e d'aves, quand'algur quer ir,
quer corvo seestro sempr'ao partir;
e por én digu'eu a Nostro Senhor
que ele me dé, cada u chegar,
capón cevado pera meu jantar
e dé o corvo ao agoirador;

Ca eu sei ben as aves conhoscer
e con patela gorda máis me praz
que con bulhafre, voitre nen viaraz,
que me non pode ben nen mal fazer;
e o agoirador torpe, que diz
que máis val o corvo que a perdiz,
nunca o Deus leixe melhor escolher.

 

 

 

 JOÁN AIRAS [B 967 / V 554]
 
 Pelo souto de Crecente
 ũa pastor vi andar
 muit'alongada de gente,
 alçando voz a cantar,
 apertando-se na saia,
 quando saía la raia
 do sol, nas ribas do Sar.
 
 E as aves que voavan,
 quando saía l'alvor,
 todas d'amores cantavan
 pelos ramos d'arredor;
 mais non sei tal qu'i'stevesse,
 que en al cuidar podesse
 senón todo en amor.
 
 Alí 'stivi eu mui quedo,
 quis falar e non ousei,
 empero dix'a gran medo:
 -Mia senhor, falar-vos-ei
 un pouco, se mi ascuitardes,
 e ir-m'-ei, quando mandardes,
 mais aquí non'starei.
 
 -Senhor, por Santa María,
 non estedes máis aquí,
 mais ide-vos vossa vía,
 faredes mesura i;
 ca os que aquí chegaren,
 pois que vos aquí acharen,
 ben dirán que máis houv'i.



JOÁN AIRAS [B 1464 / V 1074]

Don Beeito, home duro,
foi beijar pelo obscuro
     a mia senhor.

Come home aventurado,
foi beijar pelo furado
     a mia senhor.

Vedes que gran desventura:
beijou pela fendedura
     a mia senhor!

Vedes que moi grand'achaco:
foi beijar polo buraco
     a mia senhor!


JOÁN AIRAS [B 1466 / V 1076]

Ai, Justiça, mal fazedes, que non
queredes ora dereito filhar
de Mor da Cana, porque foi matar
Joán Airas, ca fez mui sen razón;
mais, se dereito queredes fazer,
ela so el devedes a meter,
ca o manda o Livro de León;

Ca lhi quería gran ben, e des i
nunca lhi chamava senon "senhor";
e, quando lh'el quería mui milhor,
foi-o ela logo matar alí;
mais, Justiça, pois tan gran torto fez,
metede-a ja so ele ũa vez,
ca o manda o dereito assí.

E, quando máis Joán Airas cuidou
que houvesse de Mor da Cana ben,
foi-o ela logo matar por én,
tanto que el en seu poder entrou;
mais, Justiça, pois que assí é ja,
metan-na so el, e padecerá
a que o a mui gran torto matou.

E quen nos ambos vir jazer, dirá:
«Beeito seja aquel que o julgou!».


JOÁN AIRAS [B 1467 / V 1077]

Ũa dona, non digu'eu qual,
non aguirou hogano mal:
polas oitavas de Natal
ía por sa missa oír,
e houv'un corvo carnaçal,
     e non quis da casa saír.

A dona, mui de coraçón,
oíra sa missa, entón,
e foi por oír o sarmón,
e vedes que lho foi partir:
houve sig'un corv'a carón,
     e non quis da casa sair.

A dona disse: «Que será?»
E i o clerigu'está ja
revestid'e maldizer-mi-á,
se me na igreja non vir.
E diss'o corvo: quá, aca,
     e non quis da casa saír.

Nunca taes agoiros vi,
des aquel día que nací;
com'aquest'ano houv'aquí;
e ela quis provar de s'ir,
e houv'un corvo sobre si,
     e non quis da casa saír.


JOÁN BAVECA [B 1453 / V 1063]

Bernal Fendudo, quero-vos dizer
o que façades, pois vos queren dar
armas e "dona salvage" chamar:
se vos con mouros lid'acaecer,
sofrede-os, ca todos vos ferrán,
e, dando colbes en vós, cansarán,
e haveredes pois vós a vencer.

E ali logu', u s'ha lide a volver,
verrán-vos deles deante colpar;
des i os outros, por vos non errar,
ar querrán-vos por alhur cometer;
mais sofrede-o, e ferrán per u quer,
ca, se vos Deus en armas ben fezer,
ferindo en vós, han eles de caer.

Pero, com'ha mui gran gente a seer,
muitas vezes vos han a derribar;
mais sempre vós havedes a cobrar
e eles han máis a enfraquecer,
pero non quedarán de vos ferir
de todas partes; mais, ao fĩir,
todos morrerán en vosso poder.


JOÁN BAVECA [B 1460 / V 1070]

Par Deus, amigos, gran torto tomei
e de logar onde m'eu non cuidei:
estand'alí ant'a porta d'el-Rei
preguntando por novas da fronteira,
por ũa velha que eu deostei,
     deostou-m'ora María Balteira.

Veed'ora se me devo queixar
deste preito, ca non pode provar
que me lhe oísse nulh'homen chamar
senón seu nome, per nulha maneira;
e pola velha que foi deostar,
     deostou-m'ora María Balteira.

Muito vos deve de sobervia tal
pesar, amigos, e direi-vos al:
sei mui ben que se lh'esto a ben sal,
todos iremos per ũa carreira;
ca, porque dixe dũa velha mal,
     deostou-m'ora María Balteira.


JOÁN DE GAIA [B 1433 / V 1043]

Diz ũa cantiga de vilão:
"A pee dũa torre,
baila corpo brioso:
     vedes o cos, ai, cavaleiro!"


Vosso pai na rúa,
ant'a porta súa:
     vede-lo cós, ai, cavaleiro!

Ant'a sa pousada,
en saia'pertada:
     vede-lo cós, ai, cavaleiro!

En meio da praça,
en saia de baraça:
     vede-lo cós, ai, cavaleiro!

 

JOÁN DE GAIA [B 1452 / V 1062]

Eu convidei un prelado a jantar, se ben me venha.
Diz el én est': «E meus narizes de color berengenha?
     Vós avede-los alhos verdes, e matar-m'-iades con eles!»

-O jantar está guisado e, por Deus, amigo, trei-nos.
Diz el én est': «E meus narizes color de figos çofeinos?
     Vós havedes os alhos verdes, e matar-m'-iades con eles!»

«Comede migu', e dirán-nos cantares de Martín Moxa».
Diz el én est': «E meus narizes color d'escarlata roxa?
     Vós havedes os alhos verdes, e matar-m'-iades con eles!»

«Comede migu', e dar-vos-hei ũa gorda garça parda».
Diz el én est': «E meus narizes color de rosa bastarda?
     Vós havedes os alhos verdes, e matar-m'-iades con eles!»

«Comede migu'e dar-vos-hei temporão figo maduro».
Diz el én est': «E meus narizes color de morec'escuro?
     Vós havedes os alhos verdes e matar-m'-iades con eles!»

«Treide migu', e comeredes muitas boas assaduras».
Diz el én est': «E meus narizes color de moras maduras?
     Vós havedes os alhos verdes, e matar-m'-iades con eles!».


JOÁN FERNÁNDEZ DE ARDELEIRO [B 1327 / V 933]

O que seja no pavío,
que me fez perder Pavía,
de que m'eu nada non fío,
al m'er fez, con sa perfía:
de noite, con mui gran frío,
que tangess'en pela fría;
mais aínda m'end'eu río
como s'end'el nunca ría.

Nen ũas graças non rendo
a quen lhi deu tan gran renda,
perque m'eu del non defendo
nen acho quen me defenda;
e pois que eu non ẽmendo
nen me faz outren emenda,
ao Demo o acomendo
que o haja en sa comenda.

Coida-me lançar a mato;
mais o que me del máis mata
é que no meu desbarato
ele faz i gran barata;
se mia fazenda desato,
por quanto sei, el ma ata;
mais o de que m'eu percato,
d'el-Rei querer-mi, non cata.

Que mi ha de poer no pao,
esto diz que viu na paa;
e por én quanto ten, dá-o,
e a mia lavoira dá-a;
mais, pois eu non acho vao
a meu feito, sempre vaa
sa fazenda en ponto mao
e el muito en ora maa.


JOÁN GARCÍA DE GUILHADE [B 1485 / V 1097]

Ai, dona fea, foste-vos queixar
que vos nunca louvo en meu cantar;
mais ora quero fazer un cantar
en que vos loarei toda vía;
e vedes como vos quero loar:
     dona fea, velha e sandía!

Dona fea, se Deus mi pardón,
pois havedes atán gran coraçón
que vos eu loe, en esta razón
vos quero ja loar toda vía;
e vedes qual será a loaçón:
     dona fea, velha e sandía!

Dona fea, nunca vos eu loei
en meu trobar, pero muito trobei;
mais ora ja un bon cantar farei,
en que vos loarei toda vía;
e direi-vos como vos loarei:
     dona fea, velha e sandía!


JOÁN GARCÍA DE GUILHADE [B 1489 / V 1100]

Elvira López, aquí, noutro día,
se Deus mi valha, prendeu un cajón:
deitou na casa sigo un peón,
e sa maeta e quanto tragía
pos cabo de si e adormeceu;
e o peón levantou-s'e fodeu,
e nunca ar soube de contra u s'ía.

Ante, lh'eu dixi que mal sén faría
que se non quería del aguardar
e sigo na casa o ía jeitar;
e dixi-lh'eu quanto lh'end'averría,
ca vos direi do peón como fez:
abriu a porta e fodeu ũa vez,
e nunca soube del sabedoría.

Mal se guardou e perdeu quant'havía,
ca se non soub'a cativa guardar:
leixó-o sigo na casa albergar,
e o peón fez como que dormía,
e levantou-s'o peón traedor
e, como x'era de mal sabedor,
fodeu-a tost'e foi logo sa vía.

E o peón viron en Santarén;
e non se avanta nen dá por én ren,
mais lev'o Demo quanto én tragía!


JOÁN GARCÍA DE GUILHADE [B 1490 / V 1101]

Martín jograr, que gran cousa:
ja sempre convosco pousa
     vossa molher!

Veedes-m'andar morrendo,
e vós jazedes fodendo
     vossa molher!

Do meu mal non vos doedes,
e moir'eu, e vós fodedes
     vossa molher!


JOÁN GARCÍA DE GUILHADE [B 1499 / V 1109]

Dona Ouroana, pois ja besta havedes,
outro conselh'ar havedes mester:
vós sodes mui fraquelinha molher
e jamais cavalgar non podedes;
mais, cada que quiserdes cavalgar,
mandade sempre a best'achegar
a un caralho, de que cavalguedes.

E, cada que vós andardes senlheira,
se vo-l'a besta mal enselada andar,
guardade-a de xi vos derramar,
ca, pela besta, sodes soldadeira
e, par Deus, grave vos foi d'haver;
e punhade sempr'en a guarecer,
ca en talho sodes de peideira.

E non mooredes muito na rúa,
este conselho filhade de min,
ca perderedes logu'i o rocín
e non faredes i vossa prol neũa;
e, mentr'houverdes a besta, de pran,
cada u fordes, todos vos farán
honra doutra puta fududancúa.

E, se ficardes en besta mũar,
eu vos conselho sempr'a vos ficar
ant'en mũacho novo ca en mũa.


JOÁN GARCÍA DE GUILHADE [B 1501]

Par Deus, Lourenço, mui desaguisadas
novas oí agor'aquí dizer:
mias tenções quiseran desfazer
e que ar fossen per ti amparadas.
Joán Soárez foi; e di-lh'assí:
que louv'eu donas, mais nunca por mí,
mentr'eu viver, serán amas loadas.

E, se eu fosse u foron escançadas
aquestas novas de que ti falei,
Lourenço, gran verdade ti direi,
toda-las novas foran acaladas;
mais a min e a ti poss'eu ben defender,
ca nunca eu donas mandei tecer
nen lhis trobei nunca polas maladas.

Cordas e cintas muitas hei eu dadas,
Lourenç', a donas e elas a min;
mais pero nunca con donas tecí
nen trobei nunca por amas honradas;
mai-las que me criaron, dar-lhis-hei
sempr'en que vivan e vestí-las-hei,
e serán donas de mi sempr'amadas.

Lourenço, di-lhe que sempre trobei
por bõas donas e sempr'estranhei
os que trobavan por amas mamadas.


JOÁN GARCÍA DE GUILHADE [B 1503]

Vi eu estar noutro día
infanções con un ricome
posfaçando de quen mal come;
e dix'eu, que os ouvía:
     «Cada casa, favas lavan!»

Posfaçavan dun escasso;
e foi-os eu ascuitando;
eles foron posfaçando,
e dixi-m'eu: «Pass'e passo,
     cada casa, favas lavan!»

Posfaçavan d'encolheito
e de vil e d'espantoso
e en sa terra lixoso;
e dix'eu entón dereito:
     «Cada casa, favas lavan!»


JOÁN LOBEIRA [B 1389 / V 988]

Un cavaleiro ha'quí tal entendença
qual vos eu agora quero contar:
faz, u dev'a fazer prazer, pesar,
e sa mesura toda é en tença;
e o que lhi preguntan, respond'al;
e o seu ben fazer é fazer mal;
e todo seu saber é sen sabença.

E non depart'en ren, de que se vença,
pero lh'outro aguisado falar;
e verveja, u se dev'a calar,
e nunca diz verdad', u máis non mença;
e, u lhi peden cousimento, fal;
pero é mans', u dev'a fazer al
e, u deve sofrer, é sen sofrença.

Des i er fala sempr'en conhocença
que sabe ben seu conhocer mostrar;
e dorme, quando se dev'espertar,
e meos sab', u mete máis femença;
e, se con guisa diz, logo s'én sal;
e, u lh'avén algũa cousa tal,
que lh'é mester cienc', é sen ciença.

E non lhi fazen mal, de que se sença,
ante leix'assí o preito passar;
e os que lhi devían a peitar,
peita-lhis el, por fazer aveença;
e diz que nen un prez nada non val;
mais Deus, que o fez tan descomunal,
lhi queira dar por saúde, doença.


JOÁN ROMEU [B 1612 / V 1145]

Loavan un día, en Lugo, Elvira
Pérez, a filha d'Elvira Padrõa;
todos dizían que era mui bõa
e non tenh'eu que dizían mentira,
ante tenho que dizían razón;
e Don Lopo Lías diss'i entón,
per bõa fe, que ja x'el melhor vira.

Ficou ja a dona mui ben andante,
ca a loaron quantos alí siían;
e todos dela muito ben dizían;
mais Lopo Lías estede constante:
como foi sempre un gran jogador,
disse que el vira outra vez melhor,
quand'era moça, en cas da Ifante.

 

 

JOÁN SERVANDO [B 1075 / V 665]

De quant'hoj'eu no mundo temía
d'infançón, que non ha sén, del avén,
ca lhi pedí os panos que tragía,
e disse-m'el o que teve por ben:
ca os quería trager a seu sén
e, pois, na cima, que mi os non daría.

E, pois-lo vi nos panos perfiado,
entón puinhei máis en lhos pedir;
e disse-m'el: «Muito foi én pagado,
ide-vos alhur, e quando vos ar vir,
querrei os panos ante vós cobrir,
que sejades deles ben segurado».

E por én seerei ja sempre do seu lado,
per como m'ele os panos mandou,
u me partía del, desconfortado;
foi-me chamar, e des u me chamou:
«Joán Servando, pero m'assí'stou,
non vos darei os panos a meu grado».


JOÁN SOÁIREZ SOMESSO [B 104]

Hogan', en Muimenta,
disse Don Martín Gil:
«Viv'en mui gran tormenta
Dona Orrac'Abril,
     per como a quer casar seu pai;
     e, a quen lho ẽmenta,
     cedo moira no Sil
     e ar ela, se se con Chora vai».

E disse en Muimenta
en como vos direi:
«Ela viv'en tormenta,
segundo o eu sei,
     per como a quer casar seu pai;
     e, a quen lho ẽmenta,
     cedo o mate el-Rei
     e ar ela, se se con Chora vai».

El disse en Muimenta,
assí me venha ben:
«Viv'en tan gran tormenta
que quer perder o sén,
     per como a quer casar seu pai;
     e, a quen lho ẽmenta,
     cedo moira por én
     e ar ela, se se con Chora vai».


JOÁN SOÁREZ COELHO [V 1013]

Joán Fernández, o mund'é torvado
e, de pran, cuidamos que quer fiir:
veemo-lo Emperador levantado
contra Roma e Tartaros viir,
e ar veemos aquí don pedir
Joán Fernández, o mouro cruzado.

E sempre esto foi profetizado
par dez e cinque sinais da fin:
seer o mundo assí como é mizcrado
e ar torná-s'o mouro pelegrín.
Joán Fernández, creed'est'a mí,
que soo home mui ben leterado.

E se non foss'o Antecristo nado,
non averría esto que avén:
nen fiara o senhor no malado
nen o malado eno senhor ren,
nen ar iría a Jerusalén
Joán Fernández, o non bautiçado.


JOÁN SOÁREZ COELHO [V 1016]

María do Grave, grav'é de saber
por que vos chaman María do Grave,
ca vós non sodes grave de foder,
e pero sodes de foder mui grave;
e quer', en gran conhocença, dizer:
sen leterad'ou trobador seer,
non pod'homen departir este "grave".

Mais eu sei ben trobar e ben leer
e quer'assí departir este "grave":
vós non sodes grav'en pedir haver,
por vosso con', e vós sodes grave,
a quen vos fode muito, de foder;
e por aquesto se dev'entender
por que vos chaman María do Grave.

E pois vos assí departí este "grave",
tenho-m'end'ora por máis trobador;
e ben vos juro, par Nostro Senhor,
que nunca eu achei molher tan grave
com'é María (e ja o provei)
do Grave; nunca pois molher achei
que a mí fosse de foder tan grave.


JOÁN SOÁREZ COELHO [V 1017]

Luzía Sánchez, jazedes en gran falha
comigo, que non fodo máis nemigalha
dũa vez; e, pois fodo, se Deus mi valha,
fiqu'end'afrontado ben por tercer día.
     Par Deus, Luzía Sánchez, Dona Luzía,
     se eu foder-vos podesse, foder-vos-ía.

Vejo-vos jazer migo muit'agravada,
Luzía Sánchez, porque non fodo nada;
mais, se eu vos per i houvesse pagada,
pois eu foder non possso, peer-vos-ía.
     Par Deus, Luzía Sánchez, Dona Luzía,
     se eu foder-vos podesse, foder-vos-ía.

Deu-mi o Demo esta pissuça cativa,
que ja non pode sol cospir a saíva
e, de pran, semelha máis morta ca viva,
e, se lh'ardess'a casa, non s'ergería.
     Par Deus, Luzía Sánchez, Dona Luzía,
     se eu foder-vos podesse, foder-vos-ía.

Deitaron-vos comigo os meus pecados;
cuidades de mí preitos tan desguisados,
cuidades dos colhões, que tragu'inchados,
ca o son con foder e con maloutía.
     Par Deus, Luzía Sánchez, Dona Luzía,
     se eu foder-vos podesse, foder-vos-ía.


JOÁN SOÁREZ COELHO [V 1019]

Bon casament'é (pero sen gramilho
ena porta, de ferr') ũa tendeira;
e direi-vos com'e de qual maneira:
pera ricome, que non pod'haver
filho nen filha, podé-l'-á fazer
con aquela que faz cada mes filho.

E de min vos dig', assí ben me venha,
se ricome foss'e grand'alg'houvesse
.........................................................................
a quen leixar meu haver e mia herdade,
eu casaría, dig'a Deus verdade,
con aquela que cada mes emprenha.

E ben sería meu mal e meu dano,
per boa fe, e mia meos-ventura
e meu pecado grave sen mesura,
pois que eu con atal molher casasse,
se ũa vez de min non emprenhasse,
pois emprenha doze vezes no ano.


JOÁN SOÁREZ DE PAVIA [B 1330bis / V 937]

Ora faz host'o senhor de Navarra,
pois en Proenç'ést'el-Rei d'Aragón;
non lh'han medo de pico nen de marra
Tarraçona, pero vezinhos son;
nen han medo de lhis poer boçón
e riir-s'han muit'Endurra e Darra;
mais, se Deus traj'o senhor de Monçón,
ben mi cuid'eu que a cunca lhis varra.

Se lh'o bon Rei varré-la escudela
que de Pamplona oístes nomear,
mal ficará aquest'outr'en Todela,
que al non ha a que olhos alçar:
ca verrá i o bon Rei sejornar
e destruír ata burgo d'Estela:
e veredes Navarros lazerar
e o senhor que os todos caudela.

Quand'el-Rei sal de Todela, estrẽa
ele sa host'e todo seu poder;
ben sofren i de trabalh'e de pẽa,
ca van a furt'e tornan-s'en correr;
guarda-s'el-Rei, come de bon saber,
que o non filhe luz en terra alhẽa,
e onde sal, i s'ar torn'a jazer
ao jantar ou senón aa cẽa.


JOÁN VÁSQUIZ DE TALAVEIRA [B 1545]

Direi-vos ora que oí dizer
de María Leve, assí haja ben,
pola manceba, que se desavén
dela; e, pois lh'alí non quer viver,
     ena Moeda Velha vai morar
     Dona María Leve, a seu pesar;

Ca atal dona com'ela guarir
non pod'alí, se manceba non ha;
e vedes que oí, amigos, ja:
que, pois que se lh'a manceba quer ir,
     ena Moeda Velha vai morar
     Dona María Leve, a seu pesar;

Ca diz que morara alí mal, ai!,
poi-la manceba sigo non houver,
e contra San Martinho morar quer;
pola manceba que xi lh'ora vai,
     ena Moeda Velha vai morar
     Dona María Leve, a seu pesar;

Ca non pod'a manceba escusar,
se na Moeda Velha non morar.


JOÁN VÁSQUIZ DE TALAVEIRA [B 1546]

O que veer quiser, ai, cavaleiro,
María Pérez, leve algun dinheiro;
     senón, non poderá i adubar prol.

Quena veer quiser ao serão,
María Pérez, lev'algu'en sa mão;
     senón, non poderá i adubar prol.

Tod'home que a ir queira veer suso,
María Pérez, lev'algo de juso;
     senón, non poderá i adubar prol.


JOÁN VÁSQUIZ DE TALAVEIRA [B 1548]

María Leve, u se maenfestava,
direi-vos ora o que confessava:
     "Sõo velh', ai, capelán!

Non sei hoj'eu máis pecado, burgesa
de min; mais vede-lo que mi máis pesa:
     Sõo velh', ai, capelán!

Sempr'eu pequei i, des que fui foduda;
pero direi-vos o per que perduda:
     Sõo velha', ai, capelán!"


JOÁN VELHO DE PEDROGÁEZ [B 1609]

Con gran coita, rogar que m'ajudasse
a ũa dona fui eu noutro día
sobre feito dũa capelanía;
e disso-m'ela que me non coitasse:
«Ja sobre min filhei o capelán,
e, poi-lo sobre min filhei, de pran
mal faría, se o non ajudasse».

E dixi-lh'eu: «Mui gran fiúza tenho,
pois que én vós filhastes o seu feito,
de dardes cima a todo seu preito».
E diss'ela: «Eu de tal logar venho,
que, poi-lo capelán, per bõa fe,
sobre min filh', e seu feit'en min é,
ajudá-l'-hei, poi-lo sobre min tenho».

E dixi-lh'eu: «Que vós do vosso filho
prazer vejades, que vós me ajudedes
o capelán que vós mester havedes».
E diz ela: «Per vós me maravilho:
que havedes?, ca, poi-lo eu filhei
ja sobre min, verdade vos direi:
ajudá-l'-hei, poi-lo sobre min filho».

E dixi-lh'eu: «Non queirades seu dano
do capelán, nen perca ren per mingua
en sa ajuda, e poede lingua».
E diss'ela: «Farei-o sen engano,
ca ja en min meteu do seu i ben;
e, pois que todo assí en min ten,
se o non ajudar, farei meu dano;

Ca non quer'end'eu outr'escarmentar
que me dé do seu, polo ajudar,
quand'hei mengua da cousa que non tenho».


LOPO LÍAS [B 1339 / V 946]

Tercer día ante Natal,
o infançón lhi foi dar
     un brial a mia senhor bela;
     e ao zevrón renge-lh'a sela,
     e un brial a mia senhor bela,
     e ao zevrón renge-lh'a sela.

Sei eu un tal cavaleiro,
que lhi talhou en janeiro
     un brial a mia senhor bela;
     e ao zevrón renge-lh'a sela,
     e un brial a mia senhor bela,
     e ao zevrón renge-lh'a sela.

Filhou-lh'o manto caente
e talhou-lhe en Benavente
     un brial a mia senhor bela;
     e ao zevrón renge-lh'a sela,
     e un brial a mia senhor bela,
     e ao zevrón renge-lh'a sela.


LOPO LÍAS [B 1342 / V 949]

En este son de negrada,
farei un cantar
dũa sela canterlada,
liada mui mal;
esté a sela pagada,
e direi do brial:
     «Todos colhón, colhón, colhón
     con aquel brial de Sevilha,
     que aduss'o infançón
     aquí, por maravilha».

En este son de negrada,
un cantar farei
dũa sela canterlada,
que vi ant'el-Rei;
esté a sela pagada,
e do brial direi:
     «Todos colhón, colhón, colhón
     con aquel brial de Sevilha,
     que aduss'o infançón
     aquí, por maravilha».

Logo fui maravilhado
pelo ascarí,
e assí fui espantado
polo socerí;
vi end'o brial talhado
e dixi-lh'eu assí:
     «Todos colhón, colhón, colhón
     con aquel brial de Sevilha,
     que aduss'o infançón
     aquí, por maravilha».


LOPO LÍAS [B 1343 / V 950]

Desto son os zevrões
de ventura minguada:
ergen-se nos arções
da sela canterlada,
e dand'os nadigões;
e diss'a ben talhada:
     «Maa sela tragedes,
     por que a non cosedes?
     Maa sela levades,
     por que a non atades?».

Desto son os zevrões
de ventura falida:
ergen-se nos arções
da sela come podrida,
e dand'os nadigões;
e disse-lh'a velida:
     «Maa sela tragedes,
     por que a non cosedes?
     Maa sela levades,
     por que a non atades?».

Direi-vos que del ouço:
en día de sa voda,
ao lançar do touço,
da sela rengelhosa,
feriu de cu a bouço
e disse-lh'a fermosa:
     «Maa sela tragedes,
     por que a non cosedes?
     Maa sela levades,
     por que a non atades?».


LOPO LÍAS [B 1351 / V 958]

A dona fremosa de Soveral
ha de mí dinheiros per preit'atal
que veess'a mí, u non houvess'al,
un día talhado a cas de Don Corral;
     e é perjurada,
     ca non fez en nada
     e baratou mal,
     ca desta vegada
     será penhorad'a
     que dobr'o sinal.

Se m'ela crever, cuido-m'eu, dar-lh'-hei
o melhor conselho que hoj'eu sei:
dé-mi meu haver e gracir-lho-hei;
se mi o non der, penhorá-la-hei:
     ca mi o ten forçado,
     do corp'alongado,
     non lho sofrerei;
     mais, polo meu grado,
     dar-mi-á ben dobrad'o
     sinal que lh'eu dei.


LOURENÇO [V 1033]

Pedr'Amigo dúas sobervias faz
ao trobar e queixa-se muit'én
o trobar, aquesto sei eu mui ben:
ca diz que lhi faze de mal assaz,
con seus cantares vai-o escarnir;
ar diz que o leix'eu, que sei seguir
o trobar e todo quant'en el jaz.

E aquestas sobervias dúas son,
que Pedr'Amigo en trobar vai fazer:
ena ũa vai-o escarnecer
con seus cantares, sempre en seu son,
ena outra vai a min desloar:
desto se queixa mui mal o trobar
ca ten comigo én toda razón.

Mais dizede: por que lho sofrerei
a Pedr'Amigo, se me mal disser
de meus mesteres, poi-los ben fezer,
e o trobar de mí ja partirei?
Se el sen-conhocer per ficará
do que me diz, quen-quer veerá
que faço ben est'a que me filhei.


MARTÍN ANES MARINHO [B 1621 / V 1154]

Ena primeira rúa que cheguemos,
guarnir-nos-á Don Foán mui ben
dun pan'estranho que todos sabemos,
dũa gualdrapa perrexil que ten;
e as calças serán de melhor pano:
feitas serán de névoa d'antano;
e nós de chufas guarnidos seremos.

E prometeu-m'el ũa bõa capa,
ca non destas maas feitas de luito,
mais outra bõa, feita de gualdrapa,
cintada, e de non pouco nen muito;
e ũa pena, non destas mizcradas,
mais outra bõa, de chufas paradas;
ja m'eu d'aquí non irei sen a capa.

Viste-lo potro coor de mentira,
que mi antano prometeu en janeiro,
que nunca home melhor aquí vira?
Criado foi en Castro Mentireiro.
E prometeu-m'ũas armas entón,
non destas maas feitas de León,
máis melhores, d'Outeir'en Freixeeiro.

Con grande lavor mi deu a loriga,
e toda era de chufas viada;
e, como quer que vos end'eu al diga,
nunca mi a home viu na pousada;
e atán cravelada de mensonha
e tan lev'era, que ben de Coronha
a tragería aquí ũa formiga.

E prometeu-m'ũa arma preçada,
como dizen os que a conhoceron;
"gualdrapa fariz" havía nom'a espada,
de mouros foi, non sei u x'a perderon;
e perponto mi prometeu logu'i
de nevoeiro, e eu lho recebí,
que me pagass', a seu poder, de nada.

 

MARTÍN MOXA [A 305]

Quen viu o mundo qual o eu ja vi
e viu as gentes que eran entón,
e viu aquestas que agora son,
Deus, quand'i cuida, que pode cuidar?
Ca me sin'eu, per min, quando cuid'i!
     Por que me non vou algur esterrar,
     se podería melhor mund'achar?

Mundo tẽemos fals'e sen sabor,
mundo sen Deus e en que ben non ha,
e mundo tal que non corregerá,
ante o vejo sempr'empeorar.
Quand'est'eu cat'e vej'end'o melhor,
     por que me non vou algur esterrar,
     se podería melhor mund'achar?

U foi mesur', ou graãdez u jaz?
Verdad'u é? Quen ha amigo leal?
Que fui d'amor ou trobar por que fal?
A gent'é trist'e sol non quer cantar!
Quand'est'eu cat'e quanto mal s'i faz,
     por que me non vou algur esterrar,
     se podería melhor mund'achar?

Viv'eu en tal mund', e faz m'i viver
ũa dona, que quero mui gran ben,
e muit'ha ja que m'en seu poder ten
ben de-lo temp'u soan amar.
Oimais, de min pode quen quer saber
     por que me non vou algur esterrar,
     se poderia melhor mund'achar.

Mais, en tal mundo, por que vai morar
home de prez, que s'én pod'alongar?


MARTÍN MOXA [B 889 / V 473]

Amigos, cuid'eu que Nostro Senhor
non quer no mundo ja mentes parar,
ca o vejo cada día tornar
de ben en mal e de mal en peior;
ca vejo boos cada día decer
e vejo maos sobr'eles poder;
por én non hei da mia morte pavor.

O mundo tod'a avessas vej'ir,
e quantas cousas eno mundo son
a avessas andan, si Deus mi perdón;
por én non dev'ant'a mort'a fogir
quen sabe o ben que soía seer
e ve de i o mund'outra guisa correr,
e non se pode de morte partir.

Os que morreron mentr'era melhor
han muit'a Deus por én que gradecer,
ca saben ja que non han de morrer
nen er atenden que vejan peior
como hoj'atenden os que vivos son;
e por én tenh'eu que faz sen-razón
quen deste mundo ha mui gran sabor.

E por én tenh'eu que é mui melhor
de morrer home, mentre lhi ben for.


MARTÍN MOXA [B 896 / V 481]

Per quant'eu vejo,
perço-m'e desejo,
hei coita e pesar;
se and'ou sejo,
o cor m'está'n tejo,
que me faz cuidar;
ca, pois franqueza,
proeza,
venceu escasseza,
non sei que pensar.
Vej'avoleza,
maleza,
per sa soteleza
o mundo tornar.

Ja de verdade
nen de lealdade
non ouço falar,
ca falsidade,
mentira e maldade
non lhis dá logar:
estas son nadas
e criadas
e aventuradas
e queren reinar.
As nossas fadas
iradas
foron achegadas
por este fadar.

Louvamĩares
e prazenteares
han prez e poder;
e nos logares,
u nobres falares
soían dizer,
vej'alongados,
deitados
do mund', eixerdados,
e van-se perder;
vej'achegados,
loados,
de muitos amados
os de mal dizer.

A crerizía,
per que se soía
todo ben reger,
paz, cortesía,
solaz, que havía
fremoso poder,
quand'alegría
vivía
no mund'e fazía
muit'a'lguén prazer,
foi-se sa vía,
e dizía:
«Cada día
hei de falecer!».

Dar, que valía
compría,
seu tempo fogía
por s'ir asconder.


MARTÍN MOXA [B 915 / V 502]

En muit'andando, cheguei a logar,
u lealdade, nen manha, nen sén,
nen crerezía non vejo preçar,
nen pod'hom'i de senhor gaar ren
senón loar quanto lh'i vir fazer,
e lousinhar, e ren non lhi dizer,
pero lhi veja o sal semear.

E quen alí, com'eu cheguei, chegar,
sen mentir, e non tever mal por ben,
quitar-s'-á én, com'eu vi min quitar,
mais non come s'én vi quitar alguén
(nen quen, nen como, non quero dizer);
e vi alhur quen mentiral seer
non quer nen pode, nen bon prez leixar.

Mentr'alí foi, tal sonho vi, a sonhar,
muitas vezes; e no sonho vi quen?
Vi a bubela a cerzeta filhar:
e aa bubel'a cresta que ten;
e a cerzeta, o que quer dizer?
Ou com'a pod'a bubela prender?
Este sonho, quen no pode soltar?


MARTÍN MOXA [B 917 / V 504]

De Martín Moia posfaçan as gentes
e dizen-lhe por mal que é casado;
non lho dizen senón os mal dizentes,
ca o vej'eu assaz hom'ordinhado
e moi gran capa de coro trager;
e os que lhe mal buscan por foder,
non lhe vaan ja mudar o seu pecado.

E posfaça del a gente sandía
e non no fazen senón con meíça,
ca o vej'eu no coro cada día
vestir i capa e sobrepeliça;
e a eito fala el e moi melhor
diz: se por foder el é pecador,
non han eles i a fazer justiça.


MARTÍN SOÁREZ [B 143]

Pero non fui a Ultramar,
muito sei eu a terra ben
per Soeir'Eanes, que én vén,
segundo lh'eu oí contar:
diz que Marcelha jaz alén
do mar e Acre jaz aquén,
e Somportes logu'i a par.

E as jornadas sei eu ben,
como lhi eiri oí falar:
diz que pod'ir, quen ben andar,
de Belfurad'a Santarén,
se noutro día madurgar,
e ir a Nogueirol jantar
e maer a Jerusalén.

E diz que viu ũu judeu,
que viu prender Nostro Senhor;
e haveredes i gran sabor,
se vo-lo contar, cuido-m'eu;
diz que é un judeu pastor,
natural de Rocamador,
e que ha nome Don Andreu.

Do sepulcro vos eu direi,
per u andou, ca lho oí
a Don Soeiro; ben assí
como m'el disse, vos direi:
de Santarén tres légoas é
e quatro ou cinco de Loulé,
e Belfurado jaz logu'i.

Per u andou Nostro Senhor;
d'alí diz el que foi romeu,
e, depois que lh'o Soldán deu
o perdón, houve gran sabor
de se tornar; e foi-lhi greu
d'andar Coira e Galisteu
con torquis do Emperador.


MARTÍN SOÁREZ [B 1358 / V 966]

Nostro Senhor, com'eu ando coitado
con estas manhas que mi quisestes dar:
son mui gran putanheir'aficado
e pago-me muito dos dados jogar;
des ir ar hei mui gran sabor de morar
per estas rúas, e vivend'apartado.

Podera-m'eu ben, se foss'avegoso,
caer en bon prez e honrado seer;
mais pago-m'eu deste foder astroso
e destas tavernas e deste bever;
e, pois que eu ja máis non posso valer,
quero-m'andar per u seja viçoso.

E pois eu entendo que ren non valho
nen hei por outra bondade a catar,
non quer'eu perder este fodestalho
nen estas putas nen este entençar,
nen quer'ir per outras fronteiras andar,
perdend'o viç'e dando-mi gran trabalho.

Aínda eu outras manhas havía,
per que eu non posso ja muito valer:
nunca vos entro na tafularía
que lh'i non haja algún preit'a volver,
porque hei pois en gran coita a seer,
e a fugir, guarir na putaría.

E pois, quando me vejo en meu lezer,
m'i rendo logo, e pois vou mia vía;
e leixo i putas de mi ben dizer,
e de mias manhas e de mia folía.


MARTÍN SOÁREZ [B 1366 / V 974]

Foi un día Lopo jograr
a cas dun infançón cantar,
e mandou-lh'ele por don dar
tres couces na garganta;
e fui-lh'escass', a meu cuidar,
segundo com'el canta.

Escasso foi o infançón
en seus couces partir entón,
ca non deu a Lopo, entón,
máis de tres na garganta;
e máis merece o jograrón,
segundo com'el canta.


MARTÍN SOÁREZ [B 1369 / V 977]

Ũa donzela jaz preto d'aquí,
que foi hogan'ũa dona servir
e non lhi soube da terra saír,
e a dona cavalgou e colheu i
Don Caralhote nas mãos; e ten,
pois-lo ha preso, ca está mui ben,
e non quer dele as mãos abrir.

E pois a dona Caralhote viu
antre sas mãos, houv'en gran sabor
e diss'esto: «O falso treedor
que m'hogano deshonrou e feriu,
praz-me con el, pero trégoa lhi dei,
que o non mate; mas trosquiá-l'-hei
come quen trosquía falso treedor».

A bõa dona, molher mui leal,
pois que Caralhote houv'en seu poder,
mui ben soube o que dele fazer:
e meteu-o logu'en un cárcer atal,
u moitos presos jouveron assaz;
e nunca i, tan fort'e preso jaz,
que én saia, meios de morrer.


MEN RODRÍGUEZ DE BRITEIROS [B 1330 / V 936]

Un sangrador de Leirea
me sangrou estoutro día,
e vedes que me fazía:
andand'a buscar a vea,
foi-me no cuu apalpar:
     al fodido irá sangrar
     sangrador en tal logar!

Este sangrador, amiga,
traz ũa nova sangría,
onde m'eu non percebía:
filhou-me pela barriga:
começou a sofaldrar:
     al fodido irá sangrar
     sangrador en tal logar!

E tal sangrador achedes,
amiga, se vos sangrades:
quando vos non percatades,
se lho consentir queredes,
querrá-vos ele provar:
     al fodido irá sangrar
     sangrador en tal logar!

Quen tal jogo quer jogar,
con sa mai vaa joguetar.


NÚNEZ [Joán N
únez Camanez?] [B 1552]

Un infançón mi ha convidado
que seja seu jantar loado
par mí, mais eu non o hei guisado;
e direi-vos por que mi avén:
ca ja des antan'hei jurado
     que nunca diga de mal ben.

Diss'el, poi-lo jantar foi dado:
«Load'este jantar honrado!».
Dix'eu: «Faria-o de grado,
mais jurei antan'en Jaén,
na oste, quando fui cruzado,
     que nunca diga de mal ben.


NUNO FERNÁNDEZ [Torneol?] [B 1371 / V 979]

"De longas vías, mui longas mentiras":
aqueste verv'antig'ha, verdadeiro,
ca un ricom'achei eu mentireiro,
indo de Valedolide pera Toledo;
achei sas mentiras, entrant'a Olmedo,
e sa reposta en seu pousadeiro.

Aquestas son as que el enviara,
sen as outras que con ele ficaron,
de que paga os que o aguardaron,
ha gran sazón; e demais seus amigos
pagará delas e seus ẽmiigos,
ca tal ést'el, que nunca lhi menguaron.

Nen minguarán, ca mui ben as barata
de mui gran terra que ten ben parada,
de que lhi non tolhe nulh'home nada;
e gran dereit'é, ca el nunca erra:
dá-lhis mentiras, en paz e en guerra,
a seus cavaleiros, por sa soldada.


PAI GÓMEZ CHARINHO [B 1625 / V 1159]

Don Afonso López de Baián quer
fazer sa casa, se el pod'haver
madeira nova; e, se mi creer,
fará bon siso: tanto que houver
madeira, logo punh'en a cobrir;
o fundamento ben alt', e guarir
pod'o lavor per si, se o fezer.

E, quand'el a madeira adusser,
guarde-a ben e faça-a jazer
en logar que non chovia, ca torcer-
-s'-ía mui tost'e non ar ha mester;
e, se o lavor non quer escarnir,
abra-lh'o fundament'alt', e ferir,
e mui baté-lo quanto poder.

E, pois o fundamento aberto for
alt'e ben batudo, pode lavrar
en salvo sobr'el; e, pois s'acabar,
estará da madeira sen pavor;
e do que diz que a revolverá,
ant'esto faça, se non, matar-s'-á,
ca est'é o começo do lavor.

E Don Afonso pois ha tal sabor
de fazer bõa casa, começar
a dev'el assí; e des i folgar
e jazer quand'e quand', u mester for;
descobrí-la e cobrí-la poderá
e revolvé-la, ca todo sofrerá
a madeira, e seerá-lhi en melhor.

E Don Afonso tod'esto fará
que lh'eu conselho; se non, perder-s'-á
esta casa per mao lavrador.

 

PAI GÓMEZ CHARINHO [A 256]
 
 De quantas cousas eno mundo son,
 non vejo eu ben qual poden semelhar
 al-rei de Castela e de León
 senón ũa qual vos direi: o mar.
 O mar semelha muit'aqueste Rei;
 e d'aquí en deante vós direi
 en quaes cousas, segundo razón.
 
 O mar dá muit', e creede que non
 se pod'o mundo sen el governar,
 e pode muit', e ha tal coraçón
 que o non pode ren apoderar.
 Des i ar é temudo, que non sei
 quen o non tema; e contar-vos-ei
 aínda máis, e judgade-m'entón.
 
 Eno mar cabe quant'i quer caber;
 e mantén muitos; e outros i ha
 que x'ar quebranta e que faz morrer
 enxerdados; e outros ha que dá
 grandes herdades e muit'outro ben.
 E tod'esto que vos conto avén
 al-rei, se o souberdes conhocer.
 
 E da mansedume vós quero dizer
 do mar: non ha cont', e nunca será
 bravo nen sanhudo, se lho fazer
 outro non fezer; e sofrer-vos-á
 toda-las cousas; mais, s'é en desdén,
 ou per ventura algun louco ten,
 con gran tormenta o fará morrer.
 
 Estas manhas, segundo é meu sén,
 que o mar ha, ha el-rei. E por én
 se semelhan, quen o ben entender.

 

PEDRO AMIGO DE SEVILHA [B 1098 / V 689]

Quand'eu un día fui en Compostela
en romaría, vi ũa pastor
que, pois fui nado, nunca vi tan bela,
nen vi outra que falasse milhor
e demandei-lhi logo seu amor
e fiz por ela esta pastorela.

Dixi-lh'eu logo: «Fremosa poncela,
queredes vós min por entendedor,
que vos darei boas toucas d'Estela
e boas cintas de Rocamador
e doutras dõas, a vosso sabor
e fremoso pano pera gonela?».

E ela disse: «Eu non vos quería
por entendedor, ca nunca vos vi,
senón agora, nen vos filharía
dõas, que sei que non son pera min,
pero cuid'eu, se as filhass'assí,
que tal ha no mundo a que pesaría.

E, se veess'outra, que lhi diría,
se me dissesse "ca per vós perdí
meu amigu'e dõas que me tragía?".
Eu non sei ren que lhi dissess'alí;
se non foss'esto de que me tem'i,
non vos dig'ora que o non faría».

Dix'eu: «Pastor, sodes ben razoada,
e pero creede, se vos non pesar,
que non ést'hoj'outra no mundo nada,
se vós non sodes, que eu sabia amar,
e por aquesto vos venho rogar
que eu seja voss'home esta vegada».

E diss'ela, come ben ensinada:
«Por entendedor vos quero filhar
e, pois for a romaría acabada,
aqui, d'u sõo natural, do Sar,
cuido-m'eu, se me queredes levar,
ir-m'-ei vosqu'e fico vossa pagada».


PEDRO AMIGO DE SEVILHA [B 1593 / V 1125]

Moitos s'enfingen que han guaanhado
doas das donas a que amor han,
e tragen cintas que lhis elas dan;
mais a min vai moi peor, mal pecado,
con Sancha Díaz, que sempre quix ben:
ca jur'a Deus que nunca mi deu ren
senón un peid', o qual foi sen seu grado;

ca, se per seu grado foss', al seería;
mais daquesto nunca m'enfingirei,
ca eu verdadeiramente o sei
que per seu grado nunca mi o daría;
mais, u estava coidando en al,
deu-mi un gran peid'e foi-lhi depois mal,
u s'acordou que mi o dado havía.

Coidando eu que melhor se nembrasse
ela de min, por quanto a serví,
por aquesto nunca lhi ren pedí
des i, en tal que se min non queixasse;
e falando-lh'eu en outra razón,
deu-mi un gran peid', e deu-mi-o en tal son,
como quen s'ende moi mal log'achasse.

E, pois ela de tan refece don
se peendeu, ben tenho eu que non
mi dess'outro, de que m'eu máis pagasse.


PEDRO AMIGO DE SEVILHA [B 1594 / V 1126]

Non sei no mundo outro homen tan coitado
com'hoj'eu vivo, de quantos eu sei;
e, meus amigos, por Deus, que farei
eu, sen conselho, desaconselhado?
Ca mia senhor non me quer fazer ben
senón por algo: eu non lhi dou ren,
nen poss'haver que lhi dé, mal pecado.

E, meus amigos, mal día foi nado,
pois esta dona sempre tant'amei,
des que a vi, quanto vos eu direi,
quant'eu máis pud', e non hei dela grado;
e diz que sempre me terrá en vil
ata que barate un maravidil,
e mais dun soldo non hei baratado.

E vej'aquí outros eu, desemparado,
que han seu ben, que sempr'eu desejei,
por senhos soldos, e gran pesar hei,
por quanto dizen que é mal mercado;
ca, se eu podesse mercar assí
con esta dona, que eu por meu mal vi,
logu'eu seería guarid'e cobrado

de quant'afán por ela hei levado.

 

 

PEDRO AMIGO DE SEVILHA [B 1663 / V 1197]

María Balteira, que se quería
ir ja d'aquí, veo-me preguntar
se sabía ja-que d'aguiraría,
ca non podía máis aquí andar.
E dixi-lh'eu logu'entón: «Quant'én sei,
María Pérez, eu vo-lo direi».
E diss'ela logu'i que mi o gracía.

E dix'eu: «Pois vós ides vossa vía,
a quen leixades o voss'escolar
ou vosso filh'e vossa companhía?»
Diss'ela: «Por én vos mand'eu catar
que vejades nos aguiros que hei
como poss'ir; e máis vos én direi:
a mẽos desto, sol non movería».

E dixi-lh'eu: «Cada que vos deitades,
que esturnudos soedes d'haver?»
E diss'ela: «Dous hei, ben no sabiades,
e uũ hei, quando quero mover;
mais este non sei eu ben departir».
E dix'eu: «Con dous ben poderiades ir,
mais ũu manda sol que non movades».

E dixi-lh'eu: «Pois aguiro catades,
das aves vos ar convén a saber
vós, que tan longa carreira filhades».
Diss'ela: «Esso vos quer'eu dizer:
hei ferivelha sempr'ao saír».
E dixi-lh'eu: «Ben podedes vós ir
con ferivelha, mais nunca tornades».


PEDRO AMIGO DE SEVILHA [V 1205]

Maior García vi tan pobr'hogano,
que nunca tan pobr'outra molher vi,
que, se non fosse o arcediano,
non havía que deitar sobre si;
ar cobrou pois sobr'ela o daián;
e, per aquelo que lh'antr'ambos dan,
and'ela toda coberta de pano.


PEDRO DE PORTUGAL, D., CONDE DE BARCELOS [V 1038]

Os privados, que d'el-Rei han,
por mal de muitos, gran poder,
seu saber é juntar haver;
e non no comen nen o dan,
mais posfaçan de quen o dá;
e, de quanto no reino ha,
se compre tod'a seu talán.

Os que trabalhan de servir
el-Rei, por tirar galardón,
(se do seu band'ou se non, son),
logo punhan de lho partir.
O que del-Rei quiser tirar
ben sen servir, se lhis peitar,
havé-lo-á, u lho pedir.

Seu sén e seu saber é tal
qual vos cá j'agora contei;
e fazen al, que vos direi,
que é mui peior que o al:
u s'el-Rei mov'a fazer ben,
com'é razón, pesa-lhes én
e razoan-no ben por mal.

E, u compre conselh'ou sén
a seu senhor, non saben ren
se non en todo desigual.


PEDRO DE PORTUGAL, D., CONDE DE BARCELOS [V 1040]

Natura das animalhas
que son dũa semelhança
é de fazeren criança,
máis des que son fodimalhas.
Vej'ora estranho talho
qual nunca cuidei que visse:
que emprenhass'e parisse
a camela do bodalho.

As que son dũa natura
juntan-s'a certas sazões
e fazen sas criações;
mais vejo ja criatura
ond'eu non cuidei veé-la;
e por én me maravilho
de bodalho fazer filho,
per natura, na camela.

As que son, per natureza,
corpos dũa parecença
juntan-s'e fazen nacença,
esto é sa dereiteza;
mais non coidei en mia vida
que camela se juntasse
con bodalh'e emprenhasse
e demais seer del parida.


PEDRO DE PORTUGAL, D., CONDE DE BARCELOS [B 1431 / V 1041]

Mandei pedir noutro día
un alão a Paai Varela
pera ũa mia cadela,
e diss'el que mi o daría;
e, per como mi o el dá,
eu ben cuido que verrá
quand'aquí veer Messía.

Outrossí Pero Marinho
dous sabujos mi ha mandado
lá da terra de Condado;
e disse-me un seu mininho
que ben certo foss'eu disto:
pois veer o Antre-Cristo,
verrá con el per caminho.

Eu non foi homen de siso,
u m'as promessas fazían,
duvidando ca verrían;
e entolha-xe-me riso
de que o foi duvidando:
pois ja sei que verrán quando
for Judas no Paraíso.


PERO DA PONTE [B 1626 / V 1160]

Eu digo mal, com'home fodimalho,
quanto máis posso daquestes fodidos
e trob'a eles e a seus maridos;
e un deles mi pos mui grand'espanto:
topou comigu'e sobraçou o manto
e quis en mí achantar o caralho.

Ando-lhes fazendo cobras e sões
quanto máis poss'e and'escarnecendo
daquestes putos que s'andan fodendo;
e uũ deles de noit'asseitou-me
e quis-me dar do caralh'e errou-me
e lançou depós min os seus colhões.


PERO DA PONTE [B 1628 / V 1162]

Marinha Crespa, sabedes filhar
eno paaço sempr'un tal logar,
en que han todos mui ben a pensar
de vós; e por én diz o verv'antigo:
     "a boi velho non lhi busques abrigo".

Eno inverno, sabedes prender
logar cabo do fogo, ao comer,
ca non sabedes que x'ha de seer
de vós; e por én diz o verv'antigo:
     "a boi velho non lhi busques abrigo".

Eno abril, quando gran vento faz,
o abrigo éste vosso solaz,
u fazedes come boi, quando jaz
eno bon prad'; e diz o verv'antigo:
     "a boi velho non lhi busques abrigo".


PERO DA PONTE [B 1632 / V 1166]

Noutro día, en Carrión,
querían un salmón vender,
e chegou i un infançón;
e, tanto que o foi veer,
creceu-lhi del tal coraçón,
que diss'a un seu hom'entón:
«Peixota quer'hoj'eu comer,

ca muit'ha ja que non comí
salmón, que sempre desejei;
mais, pois que o ach'ora aquí,
ja custa non recearei,
que hoj'eu non comia, de pran,
ben da peixota e do pan,
que muit'ha que ben non ceei.

Mais, pois aquí salmón achei,
querrei hoj'eu mui ben cẽar,
ca non sei u mi o acharei,
des que me for deste logar;
e, do salmón que ora vi,
ante que x'o leven d'alí,
vai-m'ũa peixota comprar.

Non quer'eu custa recear,
pois salmón fresco acho, Sinher;
mais quero ir ben del assũar
por enviar a mia molher
(que morre por el outrossí)
da balẽa que vej'aquí;
e, depois, quite quen poder!»


PERO DA PONTE [B 1634 / V 1168]

Quen a sesta quiser dormir,
conselhá-lo-hei a razón:
tanto que jante, pense d'ir
á cozinha do infançón:
e tal cozinha lh'achará,
que tan fría casa non ha
na hoste, de quantas i son.

Aínda vos én máis direi
eu, que un día i dormí:
tan bõa sesta non levei,
des aquel dia'n que nací,
como dormir en tal logar,
u nunca Deus quis mosca dar
ena máis fría ren que vi.

E vedes que ben se guisou
de fría cozinha teer
o infançón, ca non mandou
des hogan'i fogo acender;
e, se vinho gaar d'alguén,
alí lho esfriarán ben,
se o frío quiser bever.


PERO DA PONTE [B 1639 / V 1173]

Dade-m'alvíssara, Pedr'Agudo,
e oimais sodes guarido:
vossa molher ha bon drudo,
barocinho mui velido.
     Dade-m'alvíssara, Pedr'Agudo,
     vossa molher ha bon drudo.

Dade-m'alvíssara, Pedr'Agudo,
e cresca-vos ende gabo:
vossa molher ha bon drudo,
que fode ja en seu cabo.
     Dade-m'alvíssara, Pedr'Agudo,
     vossa molher ha bon drudo.

Dade-m'alvíssara, Pedr'Agudo,
esto seja mui festinho:
vossa molher ha bon drudo,
e ja non sodes maninho.
     Dade-m'alvíssara, Pedr'Agudo,
     vossa molher ha bon drudo.

Dade-m'alvíssara, Pedr'Agudo,
e gran dereito faredes:
vossa mulher ha bon drudo
que herda én quant'havedes.
     Dade-m'alvíssara, Pedr'Agudo,
     vossa mulher ha bon drudo.


PERO DA PONTE [B 1641 / V 1175]

Don Bernaldo, pois tragedes
con vosc'ũa tal molher,
a peior que vós sabedes,
se o alguazil souber,
açoutar-vo-la querrá,
e a puta queixar-s'-á,
e vós assanhar-vos-hedes.

Mais vós, que tod'entendedes
quant'entende bon segrel,
pera que demo queredes
puta que non ha mester?
Ca vedes que vos fará:
en logar vos meterá
u vergonha prenderedes.

Mais que conselho faredes,
se alguén al-Rei disser
ca molher vosco teedes
e a justiçar quiser?
Senón Deus non lhi valrá
e vós, a que pesará,
valer non lhi poderedes.

E vós mentes non metedes,
se ela filho fezer,
andando, como veedes,
con algún peón qualquer,
(aquel temp'havemos ja),
alguén vos sospeitará
que no filho part'havedes?


PERO DA PONTE [B 1642 / V 1176]

María Pérez, a nossa cruzada,
quando veo da terra d'Ultramar,
assí veo de pardón carregada
que se non podía con el emerger;
mais furtan-lho, cada u vai maer,
e do perdón ja non lhi ficou nada.

E o perdón é cousa mui preçada
e que se devía muit'a guardar;
mais ela non ha maeta ferrada
en que o guarde, nen a pod'haver,
ca, pois o cadead'én foi perder,
sempr'a maeta andou descadeada.

Tal maeta como será guardada,
pois rapazes albergan no logar,
que non haja seer mui trastornada?
Ca, o logar u eles han poder,
non ha pardón que s'i possa asconder,
assí saben trastornar a pousada!

E outra cousa vos quero dizer:
atal pardón ben se dev'a perder,
ca muito foi cousa mal gaanhada.


PERO DA PONTE [B 1649 / V 1183]

De Don Fernán Díaz Estaturão
oí dizer novas, de que mi praz:
que é home que muito por Deus faz
e se quer ora meter ermitão;
e fará bon feito, se o fezer;
demais, nunca lh'home soube molher,
des que nasceu, tant'é de bon cristão.

Este ten o Paraíso en mão,
que sempr'amou, con sén cristão, paz,
nen nunc'amou molher nen seu solaz,
nen desamou fidalgo nen vilão;
e máis vos én direi, se vos prouguer:
nunca molher amou, nen quis nen quer,
pero cata, falagueir'e loução.

E atán bon día foi ele nado
que tan ben soub'o pecad'enganar,
que nunca por molheres ren quis dar,
e pero mete-s'el por namorado;
e os que o non conhocemos ben
cuidamos del que folía mantén,
mais el d'haver molher non é pensado.

Que se hoj'ele foss'empardẽado,
non se sabería melhor guardar
de nunca ja con molher albergar,
por non se riir dele o pecado,
ca nunca deu por molher nulha ren;
e pero vedes: se o vir alguén,
terrá que morre por seer casado.

E, pois s'en tal castidade mantén,
quand'el morrer, direi-vos ũa ren:
Beati Oculi será chamado.


PERO DA PONTE [B 1650 / V 1184]

Sueir'Eanes, nunca eu terrei
que vós trobar non entendedes ben,
pois entendestes, quando vos trobei,
que de trobar non sabiades ren;
mais o trobar ond'estades melhor
(pero d'al non sodes tan trobador),
entendedes, quando vos troba alguén.

Entendestes un día ant'el-Rei
como vos meteron en un cantar
polo peior trobador que eu sei;
esto s'a vós nunca pode negar;
e por aquesto maravilho-m'eu
deste poder, que demo vo-lo deu,
por vós assí entenderdes trobar.

Ca vos vi eu aquí mui gran sazón
e non vos vi por trobador meter;
e ora non vos troban en razón
en que xi vos possa ren asconder,
se de mal trobador enmentan i,
que vós logo non digades: «A min
foi feit'aquel cantar de mal dizer».


PERO DA PONTE [B 1651 / V 1185]

Quen a sa filha quiser dar
mester, con que sabia guarir,
a María Doming'ha d'ir,
que a saberá ben mostrar;
e direi-vos que lhi fará:
ante dun mes lh'amonstrará
como sabia mui ben ambrar.

Ca me lhi vej'eu ensinar
ũa sa filha e nodrir;
e quen sas manhas ben cousir
aquesto pode ben jurar:
que, des París atẽes acá,
molher de seus días non ha
que tan ben s'acorde d'ambrar.

E quen d'haver houver sabor
non ponha sa filh'a tecer
nen a cordas nen a coser,
mentr'esta meestr'aquí for,
que lhi mostrará tal mester,
por que seja rica molher,
ergo se lhi minguar lavor.

E será én máis sabedor,
por estas artes aprender;
demais, quanto quiser saber
sabé-lo pode mui melhor;
e, pois tod'esto ben souber,
guarrá assí como poder;
demais, guarrá per seu lavor.


PERO DA PONTE [B 1655 / V 1189]

Mort'é Don Martín Marcos, ai Deus, se é verdade?
Sei ca se el é morto, morta é torpidade,
morta é bavequía
e morta neiciidade,
morta é covardía
e morta é maldade.

Se Don Martinh'é morto, sen prez e sen bondade,
oimais, maos costumes, outro senhor catade;
mais non o acharedes
de Roma ata cidade;
se tal senhor queredes,
alhu-lo demandade.

Pero un cavaleiro sei eu, par caridade,
que vos ajudari'a tolher del soidade;
mais que vos diga onde
.................... ben verdade
non éste rei nen conde,
mais é-x'outra podestade,

que non direi,
que direi,
que non direi...

 

 

 

PERO DA PONTE [B 987 / V 575]

Ora ja non poss'eu creer
que Deus ao mundo mal non quer,
e querrá, mentre lhi fezer
qual escarnho lhi sol fazer,
e qual escarnho lh'ora fez:
leixou-lhi tant'home sen prez
e foi-lhi don Lopo tolher.

E oimais ben pode dizer
tod'home, que esto souber,
que o mundo non ha mester,
pois que o quer Deus confonder;
ca par Deus mal o confondeu
quando lhi don Lopo tolheu
que o soía mantẽer.

E oimais, quen o manterrá
por dar i tanto rico don,
caval'e armas a baldón?
Ou des oimais, quen o dará,
pois don Lopo Díaz mort'é,
o melhor don Lopo, a la fe,
que foi, nen ja máis non será?

E pero, pois assí é ja,
façamos atal oraçón
que Deus, que pres mort'e paixón,
o salve, que én poder ha;
e Deus, que o pode salvar,
esse o lev'a bon logar
pelo gran poder que end'ha!

Amén! Amén! Aquest'amén
ja máis non si m'obridará!


PERO DE AMBROA [B 1574]

Os beesteiros daquesta fronteira
pero que cuidan que tiran mui ben,
quero-lhis eu conselhar ũa ren:
que non tiren con María Balteira,
ca todos quantos alí tiraron
todos se dela con mal partiron
assí é sabedor e é arteira.

Tirou ela con uũ beesteiro,
destes d'el-Rei, que saben ben tirar;
e, primeira vez, polo escaentar,
leixou-se i logo perder un dinheiro
e des i outr'; e, pós esqueentado,
tirou con el, e ha dele levado
quanto tragía tẽ eno bragueiro.

Os beesteiros dos dous carreirões
tiran con ela, e pon-se sinal;
nen os outros, que tiravan mui mal,
atiraran a dous dos pipeões;
foron tirando, e bevendo do vinho;
o beesteiro, com'era mininho,
non catou quando s'achou nos colhões!


PERO DE AMBROA [B 1576]

Pedí eu o cono a ũa molher,
e pediu-m'ela cen soldos entón;
e dixe-lh'eu logo: «Mui sen razón
me demandades; mais, se vos prouguer,
fazed'ora (e faredes melhor)
ũa soldada polo meu amor
a de parte, ca non hei máis mester».

Fazen soldada do ouro, que val
mui máis ca o vosso cono, de pran;
fazen soldada de mess'e de pan,
fazen soldada de carn'e de sal;
por én devedes do cono fazer
soldada, ca non ha de falescer,
se retalhardes, quen vos compr'o al.

E podede-lo vender (eu o sei)
tod'a retalho, por que saberán
que retalhades, e comprar-vos-an
todos del parte, como eu comprei.
Aínda vos d'al farei mui melhor:
se do embiigo havedes sabor,
contra o rabo vo-lo filharei.


PERO DE AMBROA [B 1578]

Maior García ést'homiziada,
que tanto guarda seu corpo, de pran,
que ja de noite nunca ela man,
como as outras, na súa pousada;
e guarda-se, ja nunca tanto vi:
ca, u man hoje, non marrá cras i,
des i, de noite, nunca dorme nada.

E, con todo esto, assí é custuiada,
que non pode home saber seu talán,
e en máis de cen logares a verán
deitar, mais pouco é i sa ficada;
e, u alberga, direi-vos o que faz:
nunca homen nẽún na casa jaz
que o a meos non cate ũa vegada.

E anda-s'ela tan dessegurada,
come se nunca i prendesse afán;
non ést'assí, ca muitos vos dirán
que ben mil vezes lhe meten ciada,
e non a pode nulh'homen colher
na mão, se i a non acha jazer,
ou quando'sté, ou quando é levantada.

E non a poderá homen achar
senón quando se quiser levantar,
ou ao serão ou aa madrugada?


PERO DE AMBROA [B 1597 / V 1129]

O que Balteira ora quer vingar
das deshonras que no mundo prendeu,
se ben fezer, non dev'a começar
en mí, que ando por ela sandeu,
mais começ'ant'en reino de León,
u pres deshonras de quantos i son,
que lh'as deshonras non queren peitar.

Ca en Castela foi-a deshonrar
muito mal home, que non entendeu
o que fazía, nen soube catar
quan muit'a dona per esto perdeu;
e quen a vinga fezer con razón
destes-la vingue, ca en sa prison
and'eu e dela non m'hei d'emparar.

E os mouros pense de os matar,
ca de todos gran deshonra colheu
no corpo, ca non en outro logar;
e outro tal deshonra recebeu
dos máis que ha no reino d'Aragón;
e deste-la vingu'el, ca de min non,
pois ha sabor de lhi vingança dar.

 

PERO DE AMBROA [B 1603 / V 1135]

Pero d'Armea, quando composestes
o vosso cuu, que tan ben parescesse,
e lhi revol e concela posestes,
que donzela de parescer vencesse,
e sobrancelhas lhi fostes põer,
tod'est', amigo, soubestes perder
polos narizes, que lhi non posestes.

E, Don Pedro, põede-lh'os narizes,
ca vos conselh'eu o melhor que posso;
e matarei ũu par de perdizes,
que atán bel cuu com'esse vosso,
aínda que o home queira buscar,
que o non possan en toda a terra achar
de San Fagundo ata San Felizes.

E, Don Pedro, os beiços lh'er põede
a esse cuu, que é tan ben barvado,
e o granhón ben feito lhi fazede
e faredes o cuu ben arrufado;
e punhade logo de o encobrir,
ca, se vejo Fernand'Escalho vir,
sodes solteiro, e seredes casado.


PERO DE ARMEA [B1602 / V 1134]

Donzela, quen-quer entendería
que vós mui fremosa parescedes;
se assí é, como vós dizedes,
no mundo vosso par non havía;
ha un que i vosso par houvesse:
quen a meu cuu concela posesse,
de parescer ben vencer-vos-ía.

Vós andades dizend'en concelho
que sobre todas parescedes ben;
e, con tod'esto, non vos vej'eu ren,
pero poedes branqu'e vermelho;
mais, sol que s'o meu cuu de si pague
e poser un pouco d'alvaiade,
reveer-s'-á convosco no espelho.

Donzela, vós sodes ben talhada,
se no talho erro non prendedes
ou en essa saia que vós tragedes;
e, pero sodes ben colorada,
quen ao meu cuu posesse orelhas
e lhi ben tingesse as sobrancelhas,
de parescer non vos devera nada.


PERO GARCÍA BURGALÉS [B 221]

Ja eu non hei oimais por que temer
nulha ren Deus, ca ben sei eu d'el ja
ca me non pode nunca mal fazer,
mentr'eu viver, pero gran poder ha,
pois que me cedo tolheu quanto ben
eu atendía no mund'e, por én,
sei eu ca me non pode mal fazer.

Ca tan boa senhor me foi tolher
qual el ja ẽno mundo non fará,
nen ja eno mundo par non pode haver;
e quen aquesta viu ja non veerá
tan mansa e tan fremosa e de bon sén,
ca esta non menguava nulha ren
de quanto ben dona devi'haver.

E pois tan bõa senhor fez morrer,
ja eu ben sei que me non fará mal;
e pois eu d'el non hei mal a prender,
e a gran coita que hei me non val
por ela, pois que mi a fez morrer Deus,
El se seja en poder de Judeus
como se viu ja outra vez prender!

E tod'homen que molher ben quiser,
e m'esto oír, e amen non disser,
nunca veja de quanto ama prazer!


PERO GARCÍA BURGALÉS [B (223)]

Nunca Deus quis nulha cousa gran ben
nen de coitado nunca se doeu,
pero dizen que coitado viveu;
ca, se s'el del doesse, doer-s'-ía
de mí, que faz mui coitado viver,
a meu pesar, pois que me foi tolher
quanto ben eu eno mund'atendía.

Mais, en quant'eu ja vivo for, por én
non creerei que o Judas vendeu
nen que por nós na cruz morte prendeu
nen que filh'éste de Santa María;
e outra cousa vos quero dizer:
ca foi coitado non quero creer,
ca do coitad'a doer-s'avería.

Aínda vos del direi outra ren,
pois quanto ben havía me tolheu:
e quant'el sempre no mund'entendeu
de que eu mui gran pesar prendería,
per bõa fe, d'alí mi o fez prender;
por esto non quer'eu per el creer,
e, quanto per el crive, fiz folía.

E se el aquí houvess'a viver
e lh'eu por én podesse mal fazer,
per boa fe, de grado lho faría!

Mais, mal pecado, non hei én poder
e non lhi poss'outra guerra fazer;
mais por torpe tenh'eu quen por el fía!


PERO GARCÍA BURGALÉS [B 1373 / V 981]

Pero me vós, donzela, mal queredes,
porque vos amo, conselhar-vos-ei
que, pois vos vós entoucar non sabedes,
que façades quanto vos eu direi:
buscade quen vos entouque melhor
e vos correga, polo meu amor,
as feituras e o cos que havedes.

E, se esto fezerdes, haveredes,
assí mi valha a mí Nostro Senhor,
bon parecer e bon talh', e seredes
fermosa muit'e de bõa coor;
se, cada que essa touca torcer-
-se, log'houverdes quen vos correger
as feituras, mui ben pareceredes.

Ai, mia senhor, por Deus, en que creedes,
pois que por al non vos ouso rogar,
pois sempr'a touca mal posta tragedes,
creede-mi do que vos conselhar:
en vez de vo-la correger alguén,
correga-vo-las feituras mui ben
e o falar, e senón, non faledes.


PERO GARCÍA BURGALÉS [B 1374 / V 982]

María Balteira, por que jogades
os dados, pois a eles descreedes?
Ũas novas vos direi, que sabiades:
con quantos vos conhocen vos perdedes,
ca vos direi que lhis ouço dizer:
que vós non devedes a descreer,
pois dona sodes e jogar queredes.

E, se vos daquesto non castigades,
nulh'home non sei con que ben estedes,
pero mui boas maneiras hajades,
pois daquesto tan gran prazer havedes
de descreerdes; e direi-vos al:
se vo-lo oír, terrá-vo-lo a mal
bon home, e nunca con el jogaredes.

E nunca vós, dona, per mi creades,
per este descreer que vós fazedes,
se en gran vergonha pois non entrades
algũa vez con tal hom'e marredes:
ca sonharedes nos dados entón,
e se descreerdes, se Deus mi perdón,
per sonho, mui gran vergonça haveredes.


PERO GARCÍA BURGALÉS [B 1377 / V 985]

Fernand'Escalho vi eu cantar ben,
que poucos outros vi cantar melhor;
e vi-lhe sempre, mentre foi pastor,
mui boa voz, e vi-o cantar ben;
mais ar direi-vos per que o perdeu:
houve sabor de foder, e fodeu,
e perdeu todo o cantar por én.

Non se guardou de foder, e mal sén
fez el que non podería peor;
e han-lh'as gentes por én desamor,
per bõa voz que perdeu con mal sén,
voz de cabeça, que xi lhi tolheu,
ca fodeu tanto que lh'enrouqueceu
a voz, e ora ja non canta ben.

E a Don Fernando conteceu assí:
de mui bõa voz que soía haver
soube-a per avoleza perder,
ca fodeu moç'e non canta ja assí,
ar fodeu pois, mui grand'escudeirón,
e ficou ora, se Deus mi perdón,
con a peior voz que nunca oí.

E ora aínda mui grand'infançón
se quer foder, que nunca foi sazón
que máis quisesse foder, poi-lo eu vi.


PERO GARCÍA BURGALÉS [B 1378 / V 986]

Don Fernando, pero mi mal digades,
quero-vos eu ora desenganar,
ca ouç'as gentes de vós posfaçar
de cavalgar, de que vos non guardades:
cavalgades pela seest'aquí
e cavalgades de noit'outrossí,
e sospeitan que por mal cavalgades.

Mais rogo-vos ora que mi creades
do que vos ora quero conselhar:
se queredes con as gentes estar,
Don Fernando, melhor ca non estades,
sinher, forçade vosso coraçón
e non cavalguedes tan sen razón,
siquer por vossas bestas, que matades.


PERO GARCÍA BURGALÉS [B 1380 / V 988]

Roi Queimado morreu con amor
en seus cantares, par Santa María,
por ũa dona que gran ben quería;
e, por se meter por máis trobador,
porque lh'ela non quiso ben fazer,
feze-s'el en seus cantares morrer;
mais resurgiu depois ao tercer día.

Esto fez el por ũa sa senhor
que quer gran ben; e máis vos én diría:
porque cuida que faz i maestría,
enos cantares que fez, ha sabor
de morrer i e des i d'ar viver.
Esto faz el, que x'o pode fazer,
mais outr'homen per ren non o faría.

E non ha ja de sa morte pavor,
senón sa morte máis-la temería,
mais sabe ben, per sa sabedoría,
que viverá, des quando morto for;
e faz-s'en seu cantar morte prender,
des i ar vive. Vedes que poder
que lhi Deus deu (mais quen o cuidaría!)

E se mi Deus a mí desse poder
qual hoj'el ha, pois morrer, de viver,
jamais morte nunca eu temería.


PERO GARCÍA BURGALÉS [B 1382 / V 990]

María Negra vi eu, en outro día,
ir rabialçada per ũa carreira;
e preguntei-a, como ía senlheira,
e por aqueste nome que havía.
E disse-m'ela'ntón: «Hei nom'assí
por aqueste sinal con que nací,
que trago negro come ũa caldeira».

Dixi-lh'eu, u me dela partía:
«Esse sinal é suso na moleira?»
E diss-m'ela daquesta maneira
com'eu a vós direi, e foi sa vía:
«Aqueste sinal, se Deus mi perdón,
é negro ben come uũ carvón
e cabeludo a derredor da caldeira».

A grandes vozes lhi dix'eu, u se ía:
«Que vos direi a Don Fernán de Meira
desse sinal, ou é de pena veira
ou como é feit', e a Joán d'Ambía?»
Tornou-s'ela e dizía-m'outra vez:
«Dizede-lhis ca chus negro é ca pez
e ten sedas de que farán peneira».

E dixi-lh'eu entón: «Dona María,
como vós sodes molher arteira,
assí soubestes dizer, com'arteira,
esse sinal que vos non parecía».
E disse-m'ela: «Per este sinal,
nom'hei de Negr', e muito outro mal
hei per i e mal preço de peideira».


PERO GÓMEZ BARROSO [V 592-593]

Do que sabía nulha ren non sei,
polo mundo, que vej'assí andar;
e, quand'i cuido, hei log'a cuidar,
per boa fe, o que nunca cuidei:
     ca vej'agora o que nunca vi
     e ouço cousas que nunca oí.

Aqueste mundo, par Deus, non é tal
qual eu vi outro, non ha gran sazón;
e por aquesto, no meu coraçón,
aquel desej'e este quero mal,
     ca vej'agora o que nunca vi
     e ouço cousas que nunca oí.

E non receo mia morte por én,
e, Deus-lo sabe, quería morrer,
ca non vejo de que haja prazer
nen sei amigo de que diga ben:
     ca vej'agora o que nunca vi
     e ouço cousas que nunca oí.

E, se me a min Deus quisess'atender,
per boa fe, ũa pouca razón,
eu post'havía no meu coraçón
de nunca jamais neún ben fazer,
     ca vej'agora o que nunca vi
     e ouço cousas que nunca oí.

E non daría ren por viver i
en este mundo máis do que viví.


PERO GÓMEZ BARROSO [B (1441bis) / V 1052]

Moir'eu aquí de grand'afán
e dizen ca moiro d'amor;
e havería gran sabor
de comer, se tevesse pan;
e, amigos, direi-vos al:
moir'eu do que en Portugal
morreu Don Ponço de Baián.

E quantos m'est'a mí dit'han
que non posso comer d'amor,
dé-lhis Deus tan gran sabor
com'end'eu hei; e veerán
que ha gran coita de comer
quen dinheiros non pod'haver
de que o compr', e non lho dan.


PERO GOTÉRREZ [B 922 / V 510]

Todos dizen que Deus nunca pecou,
mais mortalmente o vej'eu pecar:
ca lhe vej'eu muitos desemparar
seus vassalos, que mui caro comprou;
ca os leixa morrer con grand'amor,
desemparados de ben de senhor;
e ja com'estes min desemparou.

E maior pecado mortal non sei
ca o que eu vejo fazer a Deus,
ca desampara os vassalos seus
en mui gran coita d'amor qual eu hei;
e o senhor que acorrer non quer
a seus vassalos, quando lh'é mester,
peca mortal, pois é tan alto Rei.

Todo senhor, demais Rei natural,
dev'os vassalos de mort'a partir
e acorre-lhes, cada que os vir
estar en coita; mais Deus non é tal,
ca os leixa con grand'amor morrer,
e, pero pode, non lhes quer valer:
e assí faz gran pecado mortal


PERO LAROUCO [B 612 / V 214]

De vós, senhor, quer'eu dizer verdade
e non ja sobr'o amor que vos hei:
senhor, ben moor é vossa torpidade
de quantas outras eno mundo sei;
assí de fea come de maldade
non vos vence hoje senón filha dun rei.
Eu non vos amo nen me perderei,
u vos non vir, por vós de soidade.

E se eu vosco na casa sevesse
e visse vós e a vossa color;
se eu o mundo en poder tevesse,
non vos faría de todos senhor
nen doutra cousa onde sabor houvesse.
E dũa ren seede sabedor:
que nunca foi filha d'emperador
que de beldade peor estevesse.

Todos vos dizen, senhor, con enveja,
que desamades eles e mí non.
Por Deus, vos rogo que esto non seja
nen façades cousa tan sen razón:
amade vós o que vos máis deseja,
e ben creede que eles todos son;
e se vos eu quero ben de coraçón,
leve-me Deus a terra u vos non veja.


PERO MAFALDO [B 374]

Vej'eu as gentes andar revolvendo,
e mudando aginha os corações
do que põen antre si as nações;
e ja m'eu aquesto vou aprendendo
e ora cedo máis aprenderei:
a quen poser preito, mentir-lho-ei,
e assí irei melhor guarecendo.

Ca vej'eu ir melhor ao mentireiro
ca o que diz verdade ao seu amigo;
e por aquesto o jur'e o digo
que jamais nunca seja verdadeiro;
mais mentirei e firmarei log'al:
a quen quer'hoje ben, querrei-lhe mal,
e assí guarrei come cavaleiro.

Pois que meu prez nen mia honra non crece,
porque me quigi teer á verdade,
vede-lo que farei, par caridade,
pois que vej'o que m'assí acaece:
mentirei ao amigo e ao senhor,
e poiará meu prez e meu valor
con mentira, pois con verdade dece.


PERO MAFALDO [B 1513]

María Pérez, and'eu mui coitado
por vós, de pran, máis ca por outra ren,
e vós cuidades que hei de vós ben,
que eu non hei de vós, mao pecado:
ca mi fazeedes vós en guisa tal
ben, mia senhor, que depois é meu mal;
e de tal ben non soo eu pagado

D'haver de vós ben and'eu alongado,
pero punhades vós en mi o fazer
quanto podedes, a vosso poder;
demais, fostes hogan'a meu mandado,
por mi fazerdes gran ben e amor:
e con tal ben qual eu entón, senhor,
houvi de vós, mal día eu fui nado.

En ũa noite, u tive chegado,
diss'eu entón com'agora vos direi:
«Bon grad'a Deus, ca ja agora haverei
o ben por que andava en cuidado».
E vós entón guisastes-mi-o assí,
que mi valvera muito máis a min
jazer morto, ou seer enforcado.

E se muit'aquesto mi ha de durar
vosco, senhor, devía-m'a matar
ant'ou seer ao Dem'encomendado.


PERO MÉNDIZ DA FONSECA [B 1600 / V 1132]

Chegou Paio de maas artes
con seu cerome de Chartes;
e non leeu el nas partes
que chegasse ha ũu mes,
e do lũes ao martes
     foi comendador d'Ocrés.

E semelha-me busnardo,
viind'en seu ceramen pardo;
e, u non houvesse reguardo
en nẽ un dos dez e tres,
log'houve mant'e tabardo
     e foi comendador d'Ocrés.

E chegou per u han Graada,
descalço, gran madurgada,
u se non catavan nada
dũu home atán rafez:
cobrou manto con espada
     e foi comendador d'Ocrés.


PERO VIVIÁEZ [B 1618 / V 1151]

Vós, que por Pero Tinhoso preguntades, se queredes
dele saber novas certas per min, poi-las non sabedes,
achar-lh'-edes tres sinaes per que o conhosceredes;
     mais esto que vos eu digo non vo-lo sabia nengũu:
     aquel é Pero Tinhoso que traz o toutiço nũu
     e traz o cáncer no pisso e o alvaraz no cuu.

Ja me por Pero Tinhoso preguntastes noutro día
que vos dissess'eu del novas, e entón non as sabía,
mais per estes tres sinaes quenquer o conhoscería;
     mais esto que vos eu digo non vo-lo sabia nengũu:
     aquel é Pero Tinhoso que traz o toutiço nũu
     e traz o cáncer no pisso e o alvaraz no cuu.

Vós, que por Pero Tinhoso mi ora iades preguntando
que vos dissess'eu del novas, non vo-las quer'eu ir contando:
achar-lh'-edes tres sinaes, se lhe ben fordes catando,
     mais esto que vos eu digo non vo-lo sabia nengũu:
     aquel é Pero Tinhoso que traz o toutiço nũu
     e traz o cáncer no pisso e o alvaraz no cuu.


RODRIGO EANES REDONDO [B 1613 / V 1146]

Suer Fernándiz, si veja plazer,
veste-se ben, a todo seu poder;
e outra cousa lhe vejo fazer,
que fazen outros poucos no reinado:
sempre en verão lhe vejo trager,
e no inverno, çapato dourado.

El se veste e se calça mui ben;
en esto mete el o máis do que ten,
pero nunca lhe vejo menguar ren;
e, como se todo houvesse endoado,
u outros non tragen, a el convén
que traga sempre çapato dourado.

El se veste sempre ben como quer,
e des i, custe o que custar poder,
e non creades quen vos al disser;
e desto mi faço maravilhado:
ca, en inverno e per qual tempo quer,
sempre lhe vejo çapato dourado.

 

ROI GÓMEZ DE BRITEIROS [B 1543]

Joán Fernándiz quer i guerrejar
e non quer vinhas alheas talhar,
mais quer queimar, ca lhi foron queimar
en sa natura ja ũa vegada.
     E non quer vinhas alhẽas talhar,
     pero ten a máis da súa talhada.

Per tod'outra guerra os quer coitar
e non quer vinhas alhẽas talhar,
mais quer-lhe-la malada esnarigar,
pola súa, que trag'esnarigada.
     E non quer vinhas alhẽas talhar,
     pero ten a máis da súa talhada.


ROI PÁEZ DE RIBELA [V 1027]

Vén un ricome das truitas,
que compra dúas por muitas,
     e coz'end'a ũa.

Por quanto xi queren nenas,
compra én dúas pequenas,
     e coz'end'a ũa.

Venden cen truitas vivas,
e compra én dúas cativas,
     e coz'end'a ũa.

E, u as venden bolindo,
vai-s'en con dúas riíndo,
     e coz'end'a ũa.


ROI PÁEZ DE RIBELA [B 1440 / V 1050]

Meu senhor, se vos aprouguer,
     comendador, dade-mi mia molher;
e, se vo-la outra vez ar der,
dé-mi Deus muita de maa ventura.
     Comendador, dade-mi mia molher,
     que vos dei, e fazede mesura.

De fazer filhos m'é mester:
     comendador, dade-mi mia molher,
e dar-vos-ei outra d'Alanquer,
en que percades a caentura.
     Comendador, dade-mi mia molher,
     que vos dei, e fazede mesura.


ROI QUEIMADO [B 1388 / V 997]

Don Marco, vej'i eu muito queixar
Don Estevan de vós, ca diz assí
que, pero foi mui mal doent'aquí,
que vos nunca quisestes trabalhar
de o veer, nen o vistes; mais ben
jura que o confonda Deus por én,
se vos esto per casa non passar.

Qual desdén lhi vós fostes i fazer
nunca outr'hom'a seu amigo fez;
mais ar fará-vos ele, outra vez,
se mal houverdes, non vos ar veer;
ca x'é el home que x'ha poder tal,
ben come vós, se vos ar veer mal,
de vos dar én pelo vas'a bever.

Diz que o non guíi Nostro Senhor,
se vos mui ced'outro tal non fezer
(non vos veer quando vos for mester)
poi-lo non vistes; aínd'al diz peior,
un verv'antigo, con sanha que ha:
"Como lhi cantardes, bailar-vos-á",
ca non ha por que vos baile melhor.


VASCO PÉREZ PARDAL [B 1506]

De qual engano prendemos
aquí, non sab'el-Rei parte:
como leva quant'havemos
de nós Balteira per arte;
ca x'é mui mal enganado,
se lh'alguén non dá conselho,
o que ten cono mercado,
se lhi por el dan folhelho.

Balteira, como vos digo,
nos engana tod'est'ano
e non ha mesura sigo;
mais, par fe, sen mal engano,
non terría por guisada
cousa, se el-Rei quisesse
de molher cono nen nada
vender, se o non houvesse.

E somos mal enganados
todos desta merchandía
e nunca imos vingados.
Mais mande Santa María
que prenda i mal joguete
o d'Ambrõa, que a fode.
E ela por que promete
cono, poi-lo dar non pode?

 

ARNALDO [Arnaut Catalán?] e AFONSO X [B 477]

-Sénher, adars ie.us venh querer
un don que.m donetz, si vos plai,
que vulh vòstr'almiral esser
en cela vostra mar d'alai.
E si o fatz, en bona fe
qu'a totas las naus que la son
eu les farai tal vent de me,
qu'or anon totas amon (?)
.

-Don Arnaldo, pois tal poder
de vent'havedes, ben vos vai,
e dad'a vós devía seer
aqueste don; mais digu'eu, ai,
por que nunca tal don deu Rei?
Pero non quer'eu galardón;
mais, pois vo-lo ja outorguei,
chamen-vos "Almiral Sisón".

-Lo don vos dei molt mercejar
e l'ondrat nom que m'avètz mes,
e d'aitan vos vulh segurar
qu'en farai un vent tan cortés;
que mia domna, qu'es la melhor
del mon e la plus avinent,
farai passar a la dolçor
del temps, cum filias alteras cent.


-Don Arnaldo, fostes errar,
por passardes con batarés
vossa senhor a Ultramar,
que non cuid'eu que haja tres
no mundo de tan gran valor;
e juro-vos, par San Vicente,
que non é bon doneador
quen esto fezer a ciente.


JOÁN GARCÍA DE GUILHADE e LOURENÇO [B 1493 / V 1104]

-Lourenço jograr, has mui gran sabor
de citolares, ar queres cantar;
des i ar filhas-te log'a trobar
e tẽes-t'ora ja por trobador;
e por tod'esto ũa ren ti direi:
Deus me cofonda, se hoj'eu i sei
destes mesteres qual fazes melhor.

-Joán García, soo sabedor
de meus mesteres sempr'adeantar,
e vós andades por mi os desloar;
pero, non sodes tan desloador
que, con verdade, possades dizer
que meus mesteres non sei ben fazer;
mais vós non sodes i conhocedor.

-Lourenço, vejo-t'agora queixar
pola verdade que quero dizer:
metes-me ja por de mal conhocer,
mais eu non quero tigo pelejar
e teus mesteres conhocer-tos-hei,
e dos mesteres verdade direi:
"ess'é que foi con os lobos arar"!

-Joán García, no vosso trobar
acharedes muito que correger,
e leixade mí, que sei ben fazer
estes mesteres que fui começar;
ca no vosso trobar sei-m'eu com'é:
i ha de correger, per bõa fe,
máis que nos meus, en que m'ides travar.

-Ves, Lourenço, ora m'assanharei,
pois mal i entenças, e te farei
o citolón na cabeça quebrar.

-Joán García, se Deus mi perdón,
mui gran verdade digu'eu na tençón,
e vós fazed'o que vos semelhar.


JOÁN SOÁREZ COELHO e PICANDÓN [V 1021]

-Vedes, Picandón, soo maravilhado
eu d'En Sordel, [de] que ouço entenções
muitas e boas e mui boos sões,
como fui en teu preito tan errado:
pois non sabedes jograría fazer,
por que vos fez per corte guarecer?
Ou vós ou el dad'ende bon recado.

-Joán Soárez, logo vos é dado
e mostrar-vo-lo-ei en poucas razões:
gran dereit'hei de gaar [muitos] dões
e de seer en corte tan preçado
como segrel que diga: "Mui ben m'es
en cançós e cobras e serventés",
e que seja de falimen guardado.

-Picandón, por vós vos muito loardes,
non vo-lo catarán por cortesía,
nen por entrardes na tafularía,
nen por beverdes nen por pelejardes:
e, se vos esto contaren por prez,
nunca Nostro Senhor tan cortés fez
como vós sodes, se o ben catardes.

-Joán Soárez, por me deostardes,
non perç'eu por esso mia jograría;
e a vós, senhor, melhor estaría
d'a tod'home de segre ben buscardes:
ca eu sei canções muitas e canto ben
e guardo-me de todo falimen
e cantarei, cada que me mandardes.

-Sinher, conhosco-mi-vos, Picandón,
e do que dixi peço-vos perdón
e gracir-vo-l'-ei, se mi perdoardes.

-Joán Soárez, mui de coraçón
vos perdoarei, que mi dedes don
e mi busquedes prol per u andardes.


JOÁN VÁSQUIZ DE TALAVEIRA e JOÁN AIRAS [B1551]

-Joán Airas, ora vej'eu que ha
Deus mui gran sabor de vos destroír,
pois vós tal cousa fostes comedir:
que, de quantas molheres no mund'ha
de todas vós gran mal fostes dizer,
cativ', e non soubestes entender
o mui gran mal que vos sempr'én verrá.

-Joán Vaásquiz, sempr'eu direi ja
de molheres moito mal, u as vir;
ca, porque eu foi end'ũa servir,
sempre mi gran mal quis e querrá ja;
por gran ben que lh'eu sabía querer,
casou-s'ora, por mi pesar fazer,
con quen a nunca amou nen amará.

-Joán Airas, non tenh'eu por razón
d'as molheres todas caeren mal,
por end'ũa soo, que a vós fal,
ca Deu-lo sabe que é sen razón;
por end'a vós ũa tolher o sén
e dizerdes das outras mal por én,
errades vós, assí Deus mi pardón.

-Joán Vaásquiz, todas taes son
que, pois viren que non amades al
senón elas, logo vos farán tal
qual fez a min ũa; e todas son
aleivosas; e quen lhis desto ben
disser, atal prazer veja da ren
que máis amar no seu coraçón.

-Joán Airas, vós perdestes o sén,
ca enas molheres sempr'houvo ben
e haverá ja, mais pera vós non.

-Joán Vaásquiz, non dizedes ren,
ca todos se queixan delas por én
senón vós, que filhastes por én don.


JUIÃO BOLSEIRO e JOÁN SOÁREZ COELHO [B 1181/V 786]

-Joán Soares, de pran as melhores
terras andastes, que eu nunca vi:
d'haverdes donas por entendedores
mui fremosas, quaes sei que ha i,
fora razón; mais u fostes achar
d'irdes por entendedores filhar
sempre quand'amas, quando tecedores?

-Juião, outros máis sabedores
quiseron ja esto saber de min,
e en todo trobar máis trobadores
que tu non és; mais direi-t'o que vi:
vi boas donas tecer e lavrar
cordas e cintas, e vi-lhes criar,
per bõa fe, mui fremosas pastores.

-Joán Soares, nunca vi chamada
molher ama, nas terras u andei,
se por emparament'ou por soldada
non criou més, e máis vos én direi:
enas terras u eu soía viver,
nunca mui bõa dona vi tecer,
mais vi tecer algũa lazerada.

-Juião, por estoutra vegada
con outro tal trobador entencei;
fiz-lhe dizer que non dezía nada,
com'or'a ti desta tençón farei;
vi boas donas lavrar e tecer
cordas e cintas, e vi-lhes teer
mui fremosas pastores na pousada.

-Joán Soárez, u soía viver,
non tecen donas, nen ar vi teer
berç'ant'o fog'a dona muit'honrada.

-Juião, tu deves entender
que o mal vilán non pode saber
de fazenda de bõa dona nada.


PERO DA PONTE e GARCÍA MARTINZ [B 1652 / V 1186]

-Don García Marti
iz, saber
quería de vós ũa ren:
de quen dona quer mui gran ben
e lhi ren non ousa dizer
con medo que lhi pesará,
(e non o posso máis sofrer),
dizede-mi se lho dirá
ou que mandades i fazer.

-Pero da Ponte, responder
vos quer'eu e dizer meu sén:
se ela pode, per alguén,
o ben que lh'el quer, aprender,
sol non lho diga; mais se ja
por al non o pod'entender,
este pesar dizer-lho-á,
e pois servir e atender.

-Don García, como direi
a quen sempr'amei e serví,
atal pesar por que des i
perça quanto ben no mund'hei:
d'eu veer e de lhi falar?
Ca sol viver non poderei,
pois m'ela de si alongar.
E d'esto julgue-nos el-Rei.

-Pero da Ponte, julgar-m'-ei
ant'el-Rei vosqu'e dig'assí:
pois que per outren nen por min,
mia coita non sabe, querrei
dizé-la; e, se s'én queixar,
atan muito a servirei,
que, por servir, cuid'acabar
quanto ben sempre desejei.

-Don García, non poss'osmar
com'o diga, nen o direi;
a quen serví sempr'e amei,
como direi tan gran pesar?

-Pero da Ponte, se m'ampar
Deus, praz-mi que nos julgu'el-Rei.


PERO GARCÍA BURGALÉS e AFONSO X? [B 1383 / V 991]

-Senhor, eu quer'ora de vós saber,
pois que vos vejo tan coitad'andar
con amor, que vos non leixa, nen vos ar
leixa dormir, nen comer,
que farei a que faz mal amor,
de tal guisa que non dormio, senhor,
nen posso contra el conselh'haver?

-Pero García, non poss'eu saber
como vos vós possades emparar
d'amor; segundo quant'é meu cuidar,
que vos non faz muito mal sofrer,
ca tanto mal mi faz a mí amor,
que se eu fosse do mundo senhor,
da-lo-ía por amor non haver!

-Senhor, direi-vos que oí dizer
a quen del foi coitado gran sazón:
esse me disse que por oraçón,
per jajuar, per esmola fazer,
ca por aquesto se partiu del amor;
fazed'esto, quiçá Nostro Senhor
vo-lo fará por esto perder.

-Pero García, sempr'oí dizer
que os conselhos boos, boos son;
farei esso, se Deus mi perdón,
pois lhi per al non posso guarecer;
pois que mi tanto de mal faz amor,
rogarei muito a Nostro Senhor
que mi dé mort'ou mi o faça perder.

 

 

PERO VELHO DE TAVEIRÓS e PAI SOÁREZ DE TAVEIRÓS [B 142]

-Vi eu donas en celado
que ja sempre servirei
porque ando namorado;
pero non vo-las direi
con pavor que delas hei.
Assí mi han lá castigado.

-Des que essas donas vistes,
falaron-vos ren d'amor?
Dizede, se as conhocistes,
qual delas é a melhor?
Non fostes conhocedor,
quando as non departistes.

-Ambas eran nas melhores
que homen pode cousir:
brancas eran come flores.
Mais, por vos eu non mentir,
non as pudi departir,
tanto son bõas senhores.

-Alí perdeste-lo siso
quando as fostes veer,
ca no falar e no riso
poderades conhecer
qual ha melhor parecer.
Mais faliu-vos i o viso.


VASCO GIL e PERO MARTINZ [V1020]

-Pero Martiiz, ora, por caridade,
vós, que vos teedes por sabedor,
dizede-mi quen é comendador
eno Hespital ora da escassidade,
ou na fraqueza, ou quen no forniz,
ou quen en quanto mal se faz e diz.
Se o sabedes, dizede verdade.

-Pois, Don Vaasc', un pouco m'ascoitade:
os que mal fazen e dizen son mil:
eno fornizio é Don Roí Gil
e Roí Martiiz ena falsidade,
e ena escasseza é o seu priol.
Non vos pod'hom'esto partir melhor;
se máis quiserdes, por máis preguntade.

-Pero Martiiz, mui ben respondestes,
pero sabía-m'eu esto per min
ca todos tres eran senhores i
das comendas, comendadores estes,
e partistes-mi-o tan ben, que m'é mal;
mais ar quer'ora de vós saber al:
que mi digades de quen no aprendestes.

-Vós, Don Vaasco, ja me cometestes
doutros preitos; des i, ar dig'assí:
non mi deu algo, pero lho pedí,
o priol; e fodí, e vós fodestes
con Roí Gil; e meus preitos talhei
con Frei Rodrigu'e mentiu-mi-os, e sei,
per aquest', a sa fazenda daquestes.

-Pero Martiiz, respondestes tan ben
en tod'esto, que fostes i con sén
e trobador, e cuid'eu que leestes.

-De vós, Don Vaasco, tod'esso m'é ben;
hei sis'e sei trobar e leo ben;
mais que tard'i que o vós entendestes!


AIRAS MONIZ DE ASME [B7]

-Mia senhor, vin-vos rogar
por Deus que ar pensedes
de mí, que en tan gran vagar
trouxestes e tragedes,
e cuido-m'eu avergonhar.
Se vos prouguer, devedes
hoj'a mia barba a honrar,
que sempr'honrada sol andar.
E vós non mi a viltedes!

-Cavaleiro, ja a viltar
nunca me oiredes,
mais leixemos ja ela estar
e desso que dizedes
.......................................................
.......................................................
Sol non penso de vos amar,
nen pensarei, a meu cuidar,
mais d'esto que veedes.

-Mia senhor, eu vos direi
de mí como façades:
o por que vos sempr'amei,
per ren non mi o tenhades;
e sempre vos servirei,
se m'hoj'avergonhades.
Fazede como sabor hei,
e dade-m'al, e ir-m'-ei,
e non me detenhades.

-Cavaleiro, non darei;
pero, se vos queixades,
mui ben vos conselharei:
«Ide-vus, que tardades».
Ca, por que vos deterrei
u ren non adubades?
Pero desejos haverei
de vós, e endurar-mi-os-ei
ata quando ar venhades.

-Mia senhor, a meu saber,
máis aposto seería
quererdes por min fazer
como eu por vós faría;
ca eu por tanto d'haver
nunca vos deterría;
mais non poss'eu dona veer
que assí and'a meu prazer
como lh'eu andaría.



JOÁN DE LEÓN [B 1117 / V 708)]

Os namorados que troban d'amor
todos devían gran doo fazer
e non tomar en si nen ũu prazer,
porque perderon tan boo senhor
como el-rei don Denís de Portugal,
de que non pode dizer nen ũu mal,
homen, pero seja posfaçador.

Os trobadores que pois ficaron
eno seu reino e no de León,
no de Castela, e no d'Aragón,
nunca pois de sa morte trobaron.
E dos jograres vos quero dizer:
nunca cobraron panos nen haver
e o seu ben muito desejaron.

Os cavaleiros e cidadãos
que deste rei havían dinheiros
e outrossí donas e'scudeiros
matar se devían con sas mãos,
porque perderon a tan bõo senhor,
de que posso eu ben dizer sen pavor
que non ficou d'al nos cristãos.

E máis vos quero dizer d'este rei
e dos que del havían ben-fazer:
devían-se deste mundo a perder
quand'el morreu, per quant'eu vi e sei,
ca el foi rei atán mui prestador
e saboroso e d'amor trobador,
todo seu ben dizer non poderei!

Mais tanto me quero confortar
en seu neto, que o vai semelhar
en fazer feitos de muito bõo rei.
 

 

ANÓNIMO [B 2 / Va 2]

O Maroot haja mal grado,
porque nós aquí cantando
andamos tan segurado,
a tan gran sabor andando.
     Mal grad'haja, que cantamos
     e que tan en paz dançamos.

Mal grad'haja, pois cantando
nós aquí danças fazemos,
a tan gran sabor andando
que pouco lho gradecemos.
     Mal grad'haja, que cantamos
     e que tan en paz dançamos.

E venha-lhe maa guãança
porque nós tan seguradas
andamos fazendo dança
cantando nossas bailadas.
     Mal grad'haja, que cantamos
     e que tan en paz dançamos.


ANÓNIMO [B 3 / Va 3]

Mui gran temp'ha, par Deus, que eu non vi
quen de beldade vence toda ren,
e se xe m'ela queixasse por én
gran dereit'é, ca eu o merecí;
e ben me pode chamar desleal
de querer eu nen por ben nen por mal
viver, com'ora sen ela viví.

E pois que m'eu de viver atreví
sen na veer eu, que fiz mui mal sén,
dereito faz se me mal talán ten
por tal sandice, qual eu cometí;
e con tal coit'e tan descomunal,
se me Deus ou sa mesura non val,
defensón outra non tenh'eu por mí.

Cada qual día en que m'eu partí
da mia senhor e meu lume e meu ben,
porque o fiz, a morrer me convén,
pois vivo tanto sen tornar alí
u ela é, se por én sanha tal
filhou de min e m'essa mercee fal,
ai eu cativo, e por que nací?!


NUNO EANES CÉRZEO [B 135]

Agora me quer'eu ja espedir
da terra, e das gentes que i son,
u mi Deus tanto de pesar mostrou,
e esforçar mui ben meu coraçón,
e ar pensar de m'ir alhur guarir.
E a Deus gradesco porque m'én vou.

Ca a meu grad', u m'eu d'aquí partir,
con seus desejos non me veerán
chorar, nen ir triste, por ben que eu
nunca presesse; nen me poderán
dizer que eu torto fac'en fogir
d'aquí u me Deus tanto pesar deu.

Pero das terras averei soidade
de que m'or'hei a partir despagado;
e sempr'i tornará o meu cuidado
por quanto ben vi eu en elas ja;
ca ja por al nunca me veerá
nulh'home ir triste nen desconortado.

E ben digades, pois m'én vou, verdade,
se eu das gentes, algún sabor havía,
ou das terras en que eu guarecía.
Por aquest'era tod', e non por al;
mais ora ja nunca me será mal
por me partir d'elas e m'ir mia vía.

Ca sei de mí
quanto sofrí
e encobrí
en esta terra de pesar.
Como perdí
e despendí,
vivend'aquí,
meus días, posso-m'én queixar.
E cuidarei,
e pensarei
quant'aguardei
o ben que nunca pud'achar.
Esforçar-m'-ei,
e prenderei
como guarrei
conselh'agora', a meu cuidar.

Pesar
d'achar
logar
provar
quer'eu, veer se poderei.
O sén
d'alguén,
ou ren
de ben
me valha, se o en mí hei.

Valer
poder,
saber
dizer
ben me possa, que eu d'ir hei.
D'haver
poder,
prazer
prender
poss'eu, pois esto cobrarei.

Assí querrei
buscar
viver
outra vida que provarei,
e meu descord'acabarei.
 



JOÁN PÉREZ DE AVOÍN [B 676 / V 278]

Cavalgava noutro día
per o caminho francés
e ũa pastor siía
cantando con outras tres
pastores e non vos pes,
e direi-vos toda vía
o que a pastor dizía
aas outras en castigo:
«Nunca molher crea per amigo,
pois s'o meu foi e non falou migo».

«Pastor, non dizedes nada,
diz ũa d'elas entón,
se se foi esta vegada,
ar verrá-s'outra sazón,
e dirá-vos por que non
falou vosc', ai ben talhada,
e é cousa máis guisada
de dizerdes, com'eu digo:
Deus, ora veess'o meu amigo
e havería gran prazer migo».
 

 

 Volta á casa